Dịch vụ hỗ trợ sau sinh Ở Nhật: Có Đáng Dùng? Kinh Nghiệm Từ Gia Đình Việt

Sinh con ở nước ngoài, nhiều mẹ Việt phải tự xoay xở một mình vì ông bà ở xa, chồng vừa đi làm vừa lo việc nhà. Điều ít người biết là Nhật có khá nhiều dịch vụ để đỡ tay cho giai đoạn này, từ nhà chăm sóc sau sinh do thành phố hỗ trợ cho đến người đến nhà giúp việc nhà và bế bé. Bài này giúp bạn hiểu từng loại là gì, ai dùng được, và quan trọng nhất: nhà mình có nên dùng không.

1 Các loại dịch vụ hỗ trợ sau sinh

Để khỏi rối, mình chia thành bốn nhóm. Tên gọi có thể khác nhau tuỳ thành phố, nhưng ý nghĩa gần giống nhau.

• Thăm nhà sau sinh: nhân viên thành phố đến thăm trong những tháng đầu để hỏi thăm, cân bé và giới thiệu các hỗ trợ.
• Chăm sóc sau sinh (sango kea): nữ hộ sinh hoặc nhân viên y tế chăm sóc, tư vấn cho mẹ và bé, theo hình thức ở lại, đến trong ngày hoặc đến nhà.
• Người đến nhà giúp việc (helper): giúp nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp và hỗ trợ chăm bé trong lúc mẹ nghỉ ngơi.
• Dịch vụ tư nhân và nhờ cộng đồng: các công ty dịch vụ hỗ trợ sau sinh, chương trình trông trẻ tạm thời, nhóm mẹ Việt giúp nhau.

Phần lớn nhóm đầu tiên là miễn phí, hai nhóm giữa do thành phố hỗ trợ một phần chi phí, nhóm cuối thì tuỳ nơi.

2 Sango kea: chăm sóc sau sinh do thành phố hỗ trợ

Đây là dịch vụ mình muốn bạn biết đến nhiều nhất, vì nó được làm ra chính cho những mẹ cần nghỉ ngơi và tập làm quen với việc chăm con. Nữ hộ sinh hoặc nhân viên y tế sẽ chăm sóc sức khoẻ cho mẹ, hướng dẫn cho bú và tắm bé, kiểm tra sự phát triển của bé, và nghe bạn trò chuyện về những băn khoăn. Với nhiều mẹ, riêng việc có người trực tiếp chỉ cách làm đã bớt đi nhiều lo lắng.

Dịch vụ này thường có ba hình thức: ở lại (nghỉ tại cơ sở như bệnh viện, nhà hộ sinh), đến trong ngày (đến cơ sở rồi về), và đến nhà (nữ hộ sinh đến tận nơi). Đối tượng thường là mẹ và bé trong khoảng một năm sau sinh, có đăng ký cư trú tại thành phố đó. Lưu ý một số nơi giới hạn thời gian dùng hình thức ở lại hoặc đến trong ngày ở vài tháng đầu.

Có vài điều đáng biết trước khi bạn đăng ký:

• Thường phải đăng ký trước với thành phố và chờ được duyệt, nên đừng đợi đến lúc kiệt sức mới hỏi.
• Có phí, mức phí tuỳ thành phố và tuỳ tình trạng thuế của gia đình. Nhiều nơi miễn hoặc giảm cho hộ thu nhập thấp.
• Số lần sử dụng thường bị giới hạn.
• Không dùng được nếu mẹ hoặc bé đang cần điều trị y tế, và đây không phải dịch vụ gửi trẻ để mẹ đi làm hay đi chơi.

3 Người đến nhà giúp việc nhà và chăm bé

Một số thành phố có chương trình cử helper đến nhà vài giờ mỗi lần, giúp nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp, hỗ trợ cho bé bú, thay tã, tắm bé. Điều kiện hay gặp là mẹ cần có người hỗ trợ nhưng gia đình không giúp được nhiều, và mẹ thường phải ở nhà cùng bé trong lúc helper làm việc. Helper thường không được ở một mình với bé, tức là họ hỗ trợ bạn, không thay bạn trông con.

Ngoài ra còn có chương trình thăm nhà hỗ trợ gia đình có con nhỏ, và một số thành phố trợ cấp một phần tiền khi bạn dùng dịch vụ tư nhân hỗ trợ việc nhà và chăm bé sau sinh. Với dịch vụ tư nhân, điều kiện nhận trợ cấp và nhà cung cấp được chấp nhận thay đổi theo nơi, bạn nên hỏi thành phố trước khi ký hợp đồng.

Một dịch vụ nữa là hội hỗ trợ gia đình (Family Support Center), nơi người dân giúp nhau trông trẻ tạm thời. Dịch vụ này thường nhận bé từ khi bé được vài tháng tuổi trở lên, nên không giúp được ở giai đoạn sơ sinh, nhưng đáng đăng ký hội viên sớm để dùng khi cần.

4 Có đáng dùng không? Cách tự cân nhắc

Không có câu trả lời chung cho mọi nhà, nhưng mình thấy có vài câu hỏi giúp bạn tự quyết định sáng suốt hơn.

Nhà bạn có ai đỡ tay không? Nếu bố mẹ hai bên ở xa, chồng đi làm cả ngày hoặc ít ngày nghỉ, thì dịch vụ giúp bạn có chút khoảng thở. Đây thường là nhóm hưởng lợi nhiều nhất.

Bạn sinh thế nào, hồi phục ra sao? Nếu bạn sinh mổ, sinh khó hoặc sức khoẻ chưa hồi phục, nghỉ ngơi đúng cách là ưu tiên chứ không phải sự xa xỉ. Nếu có con lớn hoặc sinh đôi, việc nhà và việc con nhân lên nhiều lần.

Bạn có thấy lo, kiệt sức hoặc cô đơn không? Đây là lúc nên dùng, chứ đừng gồng. Nếu bạn thấy buồn kéo dài, không ngủ được dù có thể ngủ, hoặc không còn thấy vui, hãy nói với bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc hokenshi. Dịch vụ sau sinh không thay thế chăm sóc y tế, nhưng là một cánh cửa để bạn được lắng nghe sớm.

Chi phí có hợp lý với gia đình không? Có dịch vụ rất rẻ nhờ trợ cấp, có dịch vụ tư nhân khá tốn. Hãy so sánh theo giá trị bạn nhận được trong khoảng thời gian cần nhất, đồng thời hỏi thành phố xem bạn có được miễn giảm không trước khi quyết định.

Ngược lại, nếu gia đình nhà mình đã có ông bà sang giúp, bạn khoẻ và việc nhà ổn, thì có thể bạn chỉ cần dịch vụ thăm nhà miễn phí và để dành các lựa chọn khác phòng khi cần. Dùng hay không dùng đều không phải điều đáng xấu hổ.

5 Ngôn ngữ, thói quen ở cữ và những băn khoăn của mẹ Việt

Nhiều mẹ Việt ngần ngại vì mấy lý do rất dễ hiểu, nên mình nói thẳng ở đây.

“Tiếng Nhật của mình chưa đủ để nói chuyện.” Bạn có thể nhờ người quen đi cùng, nhờ thành phố cho phiên dịch nếu có, hoặc viết sẵn những điều muốn hỏi ra giấy. Nhiều nữ hộ sinh quen nghe và hiểu cả khi bạn nói chậm, và họ thường đánh giá cao việc bạn cố gắng.

“Cách chăm sóc của họ khác thói quen ở cữ của mình.” Mỗi nơi và mỗi người có quan điểm riêng về việc ăn uống, tắm gội, nghỉ ngơi sau sinh. Nếu bạn muốn giữ một số thói quen theo cách của gia đình, cứ nói thật với nữ hộ sinh và hỏi xem điều gì an toàn. Bạn có thể kết hợp chứ không nhất thiết phải chọn một bên.

“Mình ngại làm phiền người khác.” Đây là dịch vụ thành phố lập ra cho những gia đình như bạn, và dùng đúng điều kiện là quyền lợi bình thường. Không cần coi đó là thiếu nỗ lực.

6 Bắt đầu từ đâu, hỏi gì?

Bước đầu tiên đơn giản nhất là gọi hoặc đến yakusho, trung tâm bảo kiện hoặc trung tâm hỗ trợ trẻ em và gia đình, và nói rằng bạn muốn biết các dịch vụ hỗ trợ sau sinh. Nhiều bạn nhận được thông tin luôn khi nộp giấy khai sinh hoặc khi nhận sổ Boshi Techo. Một số câu hỏi hay dùng:

• Thành phố mình có những dịch vụ sau sinh nào, và dịch vụ nào mình thuộc đối tượng?
• Phải đăng ký trước bao lâu, đăng ký ở đâu và cần giấy tờ gì?
• Chi phí bao nhiêu, có miễn giảm không, được dùng bao nhiêu lần?
• Có hỗ trợ phiên dịch hoặc tài liệu bằng ngôn ngữ khác không?
• Nếu muốn dùng dịch vụ tư nhân, thành phố có trợ cấp không và phải đáp ứng điều kiện gì?

Đừng chờ đến lúc thật sự cần mới hỏi. Biết sẵn các lựa chọn từ khi còn mang thai sẽ khiến những ngày đầu sau sinh nhẹ nhàng hơn rất nhiều.