Nghỉ hè ở Nhật là quãng thời gian vừa được mong chờ vừa khiến nhiều bố mẹ Việt hơi lo: con ở nhà cả ngày, bài tập hè chất đống, bữa trưa ở trường không còn, và trời thì nóng đến mức ra công viên cũng ngại. Bài này là tấm bản đồ chung cho cả mùa hè — đi đâu, chơi gì, học gì, giữ con an toàn thế nào — kèm đường dẫn sang các bài chi tiết.
1 Kỳ nghỉ hè kéo dài bao lâu?
Ở Nhật, lịch nghỉ hè của trường công do hội đồng giáo dục địa phương (kyōiku iinkai) quyết định, nên mỗi tỉnh, thậm chí mỗi thành phố có thể khác nhau. Nhìn chung, kỳ nghỉ bắt đầu vào khoảng giữa đến cuối tháng 7 và kết thúc vào cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9 — tức là khoảng năm đến sáu tuần. Một số địa phương những năm gần đây còn điều chỉnh lịch vì nắng nóng cực đoan, nên đừng chỉ nhìn vào “năm ngoái thế nào”.
Cách chắc chắn nhất là xem tờ lịch năm học trường phát đầu năm. Bài Lịch năm học & nghỉ lễ Nhật Bản có hướng dẫn cách đọc tờ lịch đó. Với nhà trẻ (hoikuen) và mẫu giáo (youchien), lịch mùa hè thường khác với trường tiểu học, nên hãy hỏi thẳng trường của con.
2 Ai trông con khi bố mẹ đi làm?
Đây thường là nỗi lo số một của gia đình đi làm. Một vài hướng quen thuộc: câu lạc bộ sau giờ học (gakudō hoiku) thường mở cả ngày trong kỳ nghỉ, nhà thiếu nhi (jidōkan) có giờ mở cửa riêng, và nhiều nơi có chương trình hè do thành phố tổ chức. Những điều cần hỏi trước: có phải đăng ký riêng cho kỳ nghỉ hè không, bữa trưa do gia đình tự chuẩn bị hay có sẵn, và nơi đó có đóng cửa vào dịp Obon (giữa tháng 8) hay không.
Ngoài ra, một số trường có “ngày đóng cửa văn phòng” trong kỳ nghỉ hè, nên nếu cần liên hệ trường, hãy xem trước lịch.
3 Đi đâu chơi trong mùa hè
Mùa hè là dịp để con có trải nghiệm mà ngày thường khó có: ngủ lều, chơi nước, đi thư viện, xem bảo tàng. Hai bài chi tiết của mùa này:
Thư viện công, trung tâm cộng đồng (kōminkan) và bảo tàng của địa phương cũng thường có chương trình dành cho trẻ vào kỳ nghỉ hè — những thông tin này hay nằm trong bản tin của thành phố hoặc trang web của từng nơi. Nếu con còn nhỏ, hai bài Công viên & nơi vui chơi cho bé và Công viên, thư viện thiếu nhi vẫn rất hợp để tham khảo.
4 Học gì trong kỳ nghỉ
Kỳ nghỉ hè của trường Nhật gần như luôn đi kèm bài tập hè — bài tập luyện tập, nhật ký, đọc sách viết cảm tưởng, nghiên cứu tự do… tùy trường và tùy lớp. Bài Sách bài tập ôn hè cho con giúp bạn đọc hiểu thông báo của trường, chia nhịp làm bài và nhờ thư viện hỗ trợ.
Nếu bạn đang cân nhắc thêm lớp ngoài trường, hãy xem Kumon, Gakken, gia sư và Trung tâm luyện thi (Juku). Còn nếu muốn tận dụng mùa hè để giữ tiếng Việt cho con, Sách & workbook song ngữ và Song ngữ cho trẻ nhỏ là điểm bắt đầu.
5 Nắng nóng và an toàn
Hai chuyện cần chú ý nhất vào mùa hè là say nắng/sốc nhiệt (netchūshō) và tai nạn dưới nước. Bộ Môi trường Nhật Bản có trang Thông tin phòng chống say nắng cập nhật chỉ số nhiệt (WBGT) và cảnh báo theo mùa; Cục Các vấn đề người tiêu dùng (消費者庁) cũng có hướng dẫn về an toàn nước cho trẻ em. Chi tiết nằm trong bài Công viên & bể bơi mùa hè.
Khi con bị sốt, mệt bất thường hoặc có dấu hiệu đáng lo, hãy xem trang tổng hợp Khi con ốm ở Nhật: Cha mẹ Việt cần làm gì đầu tiên? để biết nên gọi số nào.
6 Theo từng giai đoạn của con
Mùa hè của một bé 2 tuổi và của một bạn lớp 8 rất khác nhau. Bạn có thể đọc tiếp theo giai đoạn của con:
- Trẻ 1–3 tuổi — chơi nước, công viên, nhịp ngủ nghỉ trong mùa nóng.
- Nhà trẻ – Mẫu giáo — lịch hè của hoikuen/youchien, sinh hoạt gia đình.
- Tiểu học — bài tập hè, gakudō, lịch học năm sau.
- THCS — hoạt động câu lạc bộ trong hè, khoá học mùa hè.
- THPT — ôn thi và định hướng sau cấp 3.
