Khi con bắt đầu đi học, kệ sách trong nhà dần có thêm nhiều thứ: vở bài tập tiếng Nhật, sách truyện tiếng Việt, và đâu đó là vài cuốn song ngữ bạn đã mua với hy vọng con “vừa học vừa giữ tiếng”. Bài này giúp bạn hiểu từng loại tài liệu dùng để làm gì, nơi tìm tài liệu miễn phí đáng tin, và cách chọn sách song ngữ mà không sa vào việc mua quá nhiều.
1 Vì sao tiểu học khác với mầm non?
Ở nhà trẻ hay mẫu giáo, tiếng Nhật chủ yếu là chuyện nghe và nói. Lên tiểu học, trẻ bắt đầu đọc, viết và học các môn bằng tiếng Nhật, nên con cần thêm vốn từ học thuật mà đời sống hằng ngày không dạy hết. Với con của gia đình Việt, việc học còn có một vế nữa: giữ và phát triển tiếng Việt song song.
Tài liệu song ngữ có thể giúp ở cả hai vế, nhưng chỉ khi dùng đúng chỗ. Một cuốn sách hay không thay thế được bài học ở trường, cũng không thay thế được thời gian bố mẹ trò chuyện với con.
2 Tài liệu miễn phí đáng tin để bắt đầu
Trước khi mua bất cứ thứ gì, bạn nên biết rằng có nhiều tài liệu công khai dành cho gia đình có con gốc nước ngoài:
- Sổ tay nhập học đa ngôn ngữ (就学ガイドブック) của Bộ Giáo dục: giải thích hệ thống trường học và thủ tục nhập học, có bản tiếng Việt.
- Trang tìm kiếm ‘かすたねっと’ của Bộ Giáo dục: tập hợp các giấy tờ trường học và tài liệu học tập đa ngôn ngữ do các địa phương có nhiều kinh nghiệm tiếp nhận học sinh nước ngoài biên soạn, kèm công cụ tra từ vựng trường học và tạo lịch học đa ngôn ngữ.
- Kho nội dung hỗ trợ việc học của trẻ (Bộ Giáo dục): có mục tài liệu dành cho trẻ có gốc nước ngoài.
- Lớp tiếng Nhật và lớp hỗ trợ học tập của địa phương: hỏi yakusho hoặc hiệp hội giao lưu quốc tế nơi bạn sống.
3 Sách song ngữ: ba nhóm hay gặp
- Sách tranh và truyện song ngữ: phù hợp để đọc cùng con vào buổi tối, giúp con thấy hai ngôn ngữ cùng tồn tại một cách tự nhiên.
- Từ điển hình và sách từ vựng: hữu ích khi con bắt đầu gặp nhiều từ mới ở trường và muốn hiểu nghĩa bằng tiếng Việt.
- Workbook (vở bài tập): luyện chữ, số và đọc hiểu. Loại này nên chọn kỹ theo trình độ thực sự của con.
Một cách tiết kiệm là hỏi thư viện nơi bạn sống xem có góc sách tiếng nước ngoài hay có thể đặt mượn không. Nếu có, đó là cách thử sách trước khi quyết định mua.
4 Cách chọn một cuốn sách hay workbook song ngữ
Khi lật một cuốn sách ở hiệu sách hoặc đọc mô tả trực tuyến, bạn có thể tự hỏi vài điều:
- Phần tiếng Việt có tự nhiên không, hay đọc lên nghe như dịch máy?
- Cỡ chữ, hình ảnh và độ khó có hợp với tuổi và trình độ đọc của con không?
- Phần hướng dẫn và đáp án có đủ rõ để bố mẹ dùng ngay mà không cần dạy thêm không?
- Nội dung có gắn với cuộc sống ở Nhật (trường học, mùa, lễ hội) để con thấy gần gũi không?
- Con có hứng thú khi mở ra xem không? Đây là tiêu chí quan trọng nhất.
Đừng ngại mua ít và dùng kỹ. Một cuốn con thích đọc đi đọc lại có giá trị hơn một chồng sách đắt tiền nằm trên giá.
5 Dùng thế nào cho nhẹ nhàng?
Thay vì đặt mục tiêu “học xong cả cuốn”, bạn có thể dùng sách như một cây cầu nối giữa hai ngôn ngữ trong những khoảnh khắc ngắn mỗi ngày: đọc một trang trước giờ ngủ, hỏi con “từ này trong tiếng Việt là gì” khi con kể chuyện ở trường, hoặc cùng con tìm từ trong từ điển hình khi gặp từ lạ.
Nếu con còn nhỏ và đang làm quen với chữ, bạn có thể kết hợp với flashcard hoặc trò chơi từ vựng để việc học không nặng nề.
6 Khi đọc không hiểu thông báo của trường
Có lẽ khó khăn lớn nhất của nhiều bố mẹ là các tờ thông báo của trường, đầy từ ngữ chuyên biệt. Bạn có thể dùng ứng dụng dịch để nắm ý chính, nhưng với những giấy tờ quan trọng như đồng ý, nộp tiền, hay thông tin sức khoẻ, hãy hỏi lại giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường.
Một mẹo hữu ích: bạn có thể đề nghị trường viết thông báo bằng “tiếng Nhật đơn giản” (やさしい日本語), tức câu ngắn, ít từ khó và có furigana. Nhiều tài liệu hướng dẫn dành cho nhà trường cũng khuyến khích điều này, vì cách viết đó dễ hiểu hơn cho cả phụ huynh nước ngoài lẫn học sinh. Bạn không cần ngại nói ra, vì đó là một đề nghị rất chính đáng.
