Hành Trình Nuôi Con Ở Nhật: Trẻ 1–3 tuổi — Tất Cả Những Điều Cha Mẹ Việt Cần Biết

Sinh nhật 1 tuổi đến, và bé không còn là em bé chỉ nằm nhìn trần nhà nữa. Con biết đi, biết nói những từ đầu tiên, tò mò sờ mọi thứ, và cũng bắt đầu nghe được cả tiếng Việt lẫn tiếng Nhật xung quanh. Đây là chặng đường đáng yêu nhưng cũng nhiều câu hỏi: khám định kỳ ra sao, nên nuôi con song ngữ thế nào, có cần cho con học Eigo hay không, và làm sao để tiết kiệm. Bài này là bản đồ tổng quát cho giai đoạn từ 1 đến 3 tuổi.

1 Khám sức khoẻ định kỳ và tiêm chủng

Từ khi bé 1 tuổi, các buổi khám sức khoẻ của thành phố thưa dần, nhưng hai mốc quan trọng thì gần như nơi nào cũng có: khám 1 tuổi 6 tháng và khám 3 tuổi. Theo Luật Bảo vệ sức khoẻ mẹ và con của Nhật, các thành phố có nghĩa vụ tổ chức hai buổi khám này. Thường bạn sẽ nhận thông báo kèm phiếu khám gửi về nhà, và đến trung tâm bảo kiện hoặc cơ sở y tế được chỉ định đúng ngày hẹn.

Trong buổi khám, bác sĩ, nha sĩ và hokenshi thường kiểm tra thể trạng, sự phát triển, răng miệng và mời bạn trao đổi về ăn uống, giấc ngủ, ngôn ngữ. Với buổi khám 3 tuổi, nhiều nơi còn kiểm tra thị lực và thính lực. Ngoài ra, một số thành phố có thêm buổi khám nha khoa vào khoảng 2 tuổi hoặc 2 tuổi rưỡi, có thể kèm bôi fluor. Mỗi nơi một lịch, nên hãy đọc kỹ thông báo của nơi mình sống.

Về tiêm chủng, giai đoạn này bạn sẽ gặp các mũi quanh sinh nhật 1 tuổi như sởi – rubella (MR) kỳ 1 và thuỷ đậu, cùng một số mũi nhắc lại. Khi bé gần 3 tuổi, lịch chuẩn còn có vaccine viêm não Nhật Bản. Bác sĩ nhi sẽ giúp bạn sắp xếp.

2 Nuôi con song ngữ Việt – Nhật

Nhiều bố mẹ Việt lo lắng rằng nếu cho con nói tiếng Việt ở nhà, con sẽ chậm tiếng Nhật, hoặc ngược lại. Các tài liệu y khoa mà mình tìm hiểu cho thấy học hai ngôn ngữ không gây chậm nói kéo dài, và việc bé trộn hai thứ tiếng trong một câu hay lúc dùng tiếng này lúc dùng tiếng kia là chuyện thường gặp. Trẻ song ngữ cần thời gian và cần được nghe ngôn ngữ đủ nhiều, đủ phong phú.

Điểm đáng chú ý là chất lượng nghe nói ở nhà. Tiếng Việt chính là ngôn ngữ bạn nói thoải mái nhất, nên khi bạn kể chuyện, hát ru, trò chuyện với con bằng tiếng Việt, con nhận được nhiều từ vựng và cảm xúc hơn so với việc bạn cố nói tiếng Nhật chưa thật vững. Tiếng Nhật thì bé sẽ học thêm từ môi trường bên ngoài như công viên, nhà trẻ, bạn bè.

Nếu bé đến khoảng 1 tuổi rưỡi mà gần như chưa nói được từ nào, hoặc bạn thấy bé ít phản ứng khi gọi tên, đừng chỉ nghĩ là do “song ngữ”. Hãy nói rõ với bác sĩ hoặc hokenshi rằng bé đang nghe những ngôn ngữ nào, để họ đánh giá đúng.

3 Đồ chơi cho bé: chọn sao cho an toàn và hợp tuổi

Bé ở tuổi này học qua tay và miệng: bóc, bỏ, xếp, đập, nhét mọi thứ vào miệng. Vì vậy đồ chơi tốt không nhất thiết phải đắt hay “thông minh”, mà phải an toàn và hợp tuổi. Hãy xem độ tuổi khuyến nghị trên bao bì, tránh đồ có phần nhỏ dễ bị nuốt, pin nút dễ bị bé lấy ra, hoặc dây dài quấn cổ. Nhiều đồ chơi ở Nhật có dấu “ST” của hiệp hội đồ chơi, cho biết sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn an toàn của Nhật.

Những món bố mẹ hay chọn cho tuổi này: khối xếp, sách vải hoặc sách bìa cứng, đồ chơi âm nhạc đơn giản, đồ chơi kéo đẩy, và đồ chơi nấu ăn nhỏ. Một số thành phố hoặc tổ chức có thư viện đồ chơi cho mượn, bạn có thể hỏi ở trung tâm hỗ trợ nuôi con. Đây là cách hay để bé đổi món mà không tốn kém.

4 Lớp Eigo, Rhythm và chương trình gửi trẻ theo giờ

Quanh các trung tâm thương mại và khu dân cư, bạn sẽ thấy rất nhiều lớp dành cho bé nhỏ: lớp tiếng Anh (Eigo), lớp vận động theo nhạc (Rhythm), lớp mỹ thuật, lớp bơi. Có lớp rất đáng đi, nhưng cũng có lớp không cần thiết ở tuổi này. Cách chọn của mình là hỏi ba điều: bé có vui không, lịch có hợp nhà mình không, và chi phí có hợp lý không. Hầu hết các lớp cho phép học thử, hãy thử trước khi đóng phí.

Ngoài ra, từ năm tài khoá 2026 có một chương trình mới đáng biết là “Kodomo Daredemo Tsuen” (chương trình gửi trẻ theo giờ dành cho mọi trẻ em). Chương trình này dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến chưa tròn 3 tuổi chưa đi nhà trẻ hay mẫu giáo. Dù bố mẹ có đi làm hay không, bé vẫn có thể đến cơ sở trông trẻ theo giờ, với mức tối đa khoảng 10 giờ mỗi tháng, và phí tham khảo ở nhiều nơi khoảng 300 yên mỗi giờ (có nơi miễn hoặc giảm). Thành phố nào cũng phải triển khai từ năm 2026, nhưng cách đăng ký và cơ sở tham gia khác nhau, nên bạn hãy hỏi yakusho.

5 Tiết kiệm với point card và ưu đãi

Khi bé lớn lên, chi tiêu cho tã, quần áo, đồ ăn, đồ chơi tăng dần. Một số cách tiết kiệm không cần cầu kỳ: dùng thẻ tích điểm (point card) của siêu thị và drugstore nơi bạn hay mua, để ý những ngày giảm giá hoặc nhân điểm của cửa hàng, và so sánh giá giữa các nơi trước khi mua đồ nhiều. Một số tỉnh hoặc thành phố còn có thẻ ưu đãi dành cho gia đình có con nhỏ, bạn nên hỏi ở yakusho.

Chi tiết các chương trình điểm thưởng và ưu đãi thay đổi liên tục, mình sẽ cập nhật riêng trong bài chuyên đề.

6 Học tiếng qua flashcard và sách

Bé 1–3 tuổi học từ vựng nhanh nhất khi từ gắn với vật thật và với những khoảnh khắc vui vẻ. Thẻ hình (flashcard) là công cụ tiện, đặc biệt khi bạn muốn dạy song song tên đồ vật bằng tiếng Việt và tiếng Nhật. Vài gợi ý nhỏ: dùng hình ảnh rõ, mỗi lần chỉ vài thẻ, chơi như trò chơi chứ không phải bài học, và đừng ép khi bé không hứng thú.

Đừng quên đọc sách cùng con. Mỗi ngày vài phút đọc sách tiếng Việt, hát ru, kể chuyện về những gì xảy ra trong ngày đã giúp ích rất nhiều. Một số thư viện ở Nhật có cả sách tranh bằng nhiều thứ tiếng, bạn hãy hỏi nhân viên.

7 Công viên, thư viện và những nơi cho bé chơi

Khi bé đã chạy nhảy được, công viên trở thành “sân chơi” chính của cả nhà. Hãy chọn công viên có khu vui chơi dành cho trẻ nhỏ, chú ý nắng nóng vào mùa hè và đồ chơi bằng kim loại có thể rất nóng. Thư viện thiếu nhi, trung tâm hỗ trợ nuôi con và nhà thiếu nhi (jidokan) cũng là những nơi bé được chơi và bạn được gặp các bố mẹ khác, rất tiện cho những ngày mưa.

Đây cũng là tuổi bé bắt đầu “ra ngoài cùng bạn bè”, nên bạn có thể tính đến chuyện đưa con làm quen dần với các hoạt động nhóm. Chuẩn bị cho nhà trẻ và mẫu giáo sẽ là chặng tiếp theo của hành trình.