Tiêm chủng năm đầu Khi Nuôi Con Ở Nhật: Cha Mẹ Việt Cần Biết Gì?

Có lẽ ít điều nào làm cha mẹ mới ở Nhật lo bằng lịch tiêm chủng: nhiều loại vaccine, tên toàn tiếng Nhật, lại phải đặt hẹn đúng lúc. Bài này giúp bạn nhìn thấy toàn cảnh của năm đầu, để khi tờ phiếu khám (yoshinhyo) của thành phố gửi về, bạn không còn thấy mình đang đứng trước một bài kiểm tra.

1 Hai nhóm vaccine: định kỳ và tự nguyện

Ở Nhật, vaccine cho trẻ nhỏ chia làm hai nhóm, và hiểu được điều này sẽ giúp bạn bớt rối ngay từ đầu.

Vaccine định kỳ (teiki sesshu) là nhóm do nhà nước và thành phố tổ chức. Nếu con tiêm trong độ tuổi quy định, thành phố thường chi trả chi phí cho bạn. Đây là phần quan trọng nhất của năm đầu.

Vaccine tự nguyện (nini sesshu) là nhóm bạn tự quyết định có tiêm hay không, và thường phải tự trả phí. Một số thành phố có hỗ trợ một phần, hãy hỏi nơi bạn sống. Ví dụ phổ biến là vaccine quai bị (otafuku kaze) và vaccine cúm theo mùa.

Thành phố thường gửi phiếu khám tiêm chủng (yoshinhyo) và hướng dẫn về nhà sau khi con được đăng ký cư trú, thời điểm cụ thể tuỳ nơi. Vì vậy việc khai sinh và đăng ký cư trú đúng hạn là bước nền cho cả chuyện tiêm chủng. Nếu qua một thời gian mà chưa thấy phiếu, bạn hãy liên hệ trung tâm bảo kiện hoặc yakusho để hỏi.

2 Các mũi chính trong năm đầu và quanh sinh nhật 1 tuổi

Lịch tiêm của bé thường bắt đầu từ khoảng 2 tháng tuổi, và nhiều loại được tiêm cùng lúc trong một lần hẹn (tiêm đồng thời) để con đỡ phải đi nhiều lần. Dưới đây là các loại chính bạn sẽ gặp, ghi theo cách thành phố thường gọi.

Rotavirus. Đây là loại bạn nên chú ý sớm nhất, vì có hai điểm “không chờ được”: mũi đầu tiên phải tiêm trước khoảng 15 tuần tuổi (cụ thể là trước 14 tuần 6 ngày theo hướng dẫn của nhiều thành phố), và cả liệu trình phải xong trong một giới hạn tuổi nhất định (khoảng 24 tuần với loại 2 mũi, khoảng 32 tuần với loại 3 mũi). Đây là vaccine uống, và có hai loại vaccine khác nhau về số liều, bác sĩ sẽ giải thích loại bạn chọn.

Viêm gan B. Gồm 3 mũi, thực hiện trước khi bé tròn 1 tuổi. Thời điểm thường được khuyến nghị là từ 2 đến khoảng 9 tháng tuổi.

Mũi 5 trong 1 (gokushu kongo). Từ tháng 4/2024, vaccine này gộp bốn loại (bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt) cùng vaccine Hib vào một mũi, nên trẻ sinh gần đây thường được tiêm theo cách này thay cho lịch “4 trong 1” kèm Hib riêng ngày trước. Nếu bạn nghe các mẹ lớn tuổi nói về “mũi 4 trong 1 và Hib”, đó là cách cũ, hãy làm theo hướng dẫn mới của bác sĩ.

Phế cầu khuẩn (shounika haien kyukin). Phòng các bệnh do phế cầu như viêm phổi và viêm màng não. Số mũi tuỳ bé bắt đầu lúc mấy tháng tuổi, và có mũi nhắc lại sau khi bé bước qua 1 tuổi. Từ năm 2024, loại vaccine dùng trong chương trình định kỳ gồm cả loại 15 giá và 20 giá.

BCG (phòng lao). Tiêm một mũi trước khi bé tròn 1 tuổi, thời điểm khuyến nghị là khoảng 5 đến dưới 8 tháng. Không phải phòng khám nào cũng tiêm BCG, có nơi chỉ một vài cơ sở hoặc một số ngày nhất định, bạn hãy xem danh sách trong thông báo của thành phố.

Quanh sinh nhật 1 tuổi: mũi sởi – rubella (MR) kỳ 1, tiêm khi bé từ 1 tuổi đến trước 2 tuổi, và vaccine thuỷ đậu (suitou), tiêm 2 mũi trong khoảng từ 1 đến trước 3 tuổi. Nhiều bác sĩ khuyên tiêm ngay sau khi bé tròn 1 tuổi, và đây cũng là lúc bạn nên đặt lịch trước vì cuối năm đầu thường rất bận.

Một tin giúp bạn nhẹ lòng: các quy định về khoảng cách giữa các loại vaccine đã được nới lỏng, trừ trường hợp hai loại vaccine sống tiêm qua da thì cần cách nhau ít nhất 27 ngày. Nhờ đó nhiều bé có thể hoàn thành lịch nhanh hơn, nhưng sắp xếp thế nào là việc của bác sĩ.

3 Đặt lịch và chuẩn bị cho ngày tiêm

Phần lớn vaccine định kỳ được tiêm tại phòng khám nhi (shounika) hoặc bệnh viện có hợp đồng với thành phố, và bạn thường phải đặt hẹn trước (yoyaku), có nơi qua điện thoại, có nơi qua web hoặc ứng dụng. Nhất là mũi đầu lúc bé 2 tháng, lịch hay kín, nên hãy đặt sớm ngay khi nhận được phiếu.

Trong ngày tiêm, bạn thường cần mang: phiếu khám tiêm chủng (yoshinhyo) đã điền, sổ Boshi Techo, thẻ bảo hiểm y tế và thẻ hỗ trợ y tế trẻ em của thành phố (nếu đã có). Phiếu khám có phần phụ huynh điền và phần bác sĩ điền, hãy điền kỹ phần về sức khoẻ của bé vì bác sĩ dựa vào đó để quyết định có tiêm được hôm nay hay không.

Mặc cho bé quần áo dễ cởi, đo nhiệt độ ở nhà trước khi đi. Nếu bé đang sốt hoặc kém khoẻ, bác sĩ có thể hoãn lịch, và đó là chuyện bình thường. Hãy ghi lại ngày giờ tiêm vào Boshi Techo ngay sau khi tiêm.

4 Sau khi tiêm: theo dõi gì, khi nào gọi bác sĩ

Sau tiêm, nhiều bé có phản ứng nhẹ như đỏ hoặc sưng chỗ tiêm, hơi sốt, quấy khóc hay ngủ nhiều hơn bình thường. Bác sĩ thường dặn bạn ở lại quan sát một lúc tại phòng khám, và theo dõi bé cẩn thận trong ngày hôm đó. Những dặn dò cụ thể (tắm, vận động, thời gian theo dõi) hãy làm theo hướng dẫn của phòng khám.

Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đưa bé đi khám ngay nếu bé sốt cao, li bì khó đánh thức, khó thở, co giật, nôn liên tục, hoặc chỗ tiêm sưng đỏ lan rộng. Nếu là ban đêm hoặc ngày nghỉ và bạn không chắc bé có cần đi cấp cứu không, bạn có thể gọi đường dây tư vấn nhi khoa ban đêm #8000 (hiện được tổ chức ở nhiều nơi tại Nhật, giờ hoạt động tuỳ địa phương).

5 Khám sức khoẻ định kỳ cho bé

Bên cạnh tiêm chủng, thành phố còn tổ chức các buổi khám sức khoẻ trẻ nhỏ (kenshin). Số lần và mốc tháng tuổi trong năm đầu khác nhau tuỳ nơi, bạn sẽ nhận thông báo kèm phiếu khám. Đây là dịp rất tốt để bác sĩ và hokenshi kiểm tra sự phát triển của bé, đồng thời bạn hỏi về giấc ngủ, cho bú, ăn dặm. Nhiều bố mẹ gặp những người bạn đầu tiên trong chính những buổi khám này.

Hãy mang theo Boshi Techo, và nếu có điều gì bạn lo, cứ viết sẵn ra giấy để khỏi quên khi vào phòng.

6 Vài mẹo nhỏ cho gia đình Việt

Nếu bé đã tiêm một số mũi ở Việt Nam (ví dụ bé sinh ở Việt Nam rồi sang Nhật, hoặc hai vợ chồng đưa con về nước một thời gian), hãy mang theo sổ tiêm chủng của bé và đưa cho bác sĩ Nhật. Họ sẽ giúp bạn nối tiếp lịch cho hợp lý, đừng tự quyết bỏ mũi hay tiêm lại.

Lập lịch riêng. Ngoài sổ Boshi Techo, nhiều thành phố có ứng dụng quản lý lịch tiêm. Bạn cũng có thể tự ghi lịch vào điện thoại và chia sẻ cho cả hai vợ chồng.

Chuẩn bị tinh thần cho bé và cho mình. Mũi tiêm đầu tiên thường làm bố mẹ căng thẳng hơn cả bé. Hãy hít thở sâu, ôm bé thật chắc, và nhớ rằng con đang được bảo vệ khỏi những căn bệnh có thể nặng với trẻ nhỏ.

Nếu lỡ lịch. Nhiều loại vaccine vẫn có thể tiêm bù, nhưng có loại như rotavirus có giới hạn tuổi rất sát. Hãy liên hệ bác sĩ nhi sớm nhất có thể để được tư vấn lịch bù.