Khi con bắt đầu nghĩ đến chuyện sau cấp ba, cha mẹ Việt thường hỏi: có “trung tâm tư vấn hướng nghiệp” nào cho con mình không, và có đáng bỏ tiền không? Câu trả lời thành thật của mình là: có nhiều nơi để hỏi, và nơi đầu tiên không tốn phí. Bài này là bản đồ các lựa chọn để bạn cân nhắc, kèm vài câu hỏi giúp bạn tự đánh giá bất kỳ dịch vụ nào.
1 Điểm xuất phát: thầy cô ở trường
Với học sinh còn đang đi học, hỗ trợ tìm việc và tư vấn tiến lộ chủ yếu diễn ra ngay tại trường. Trang của Hello Work cũng khuyên các em hỏi giáo viên phụ trách tiến lộ (進路指導) của trường trước. Giáo viên chủ nhiệm và thầy cô phụ trách tiến lộ nắm lịch của trường, hồ sơ học bạ của con, và thường có thông tin về các trường đại học, trường nghề, công ty từng nhận học sinh của trường mình. Hãy đặt lịch trao đổi sớm — không đợi đến năm cuối.
2 Hello Work và các dịch vụ công
Với việc làm cho học sinh cấp ba, Hello Work phối hợp chặt chẽ với trường: đơn tuyển dụng của công ty được Hello Work xác nhận rồi mới chuyển đến trường. Theo thông báo của Bộ Y tế–Lao động–Phúc lợi cho khoá tốt nghiệp tháng 3/2027, các mốc chính là: đầu tháng 6 Hello Work bắt đầu nhận đơn tuyển; từ ngày 1 tháng 7 công ty được gửi đơn đến trường; từ ngày 5 tháng 9 trường bắt đầu gửi hồ sơ của học sinh; và từ ngày 16 tháng 9 công ty mới được bắt đầu tuyển chọn và cho nội định. Các năm sau có thể khác — hãy xem thông báo mới nhất.
Còn 新卒応援ハローワーク chủ yếu dành cho sinh viên đại học, cao đẳng, 高専, trường nghề và người mới tốt nghiệp chưa tìm được việc (thường trong khoảng vài năm sau tốt nghiệp). Với học sinh cấp ba còn đang đi học, bạn vẫn nên bắt đầu từ trường.
3 Nơi dành cho người nước ngoài
Có một số nơi chuyên hỗ trợ người nước ngoài tìm việc: 外国人雇用サービスセンター (có ở Tokyo, Nagoya, Osaka, Fukuoka) và 留学生コーナー tại một số 新卒応援ハローワーク. Chúng chủ yếu hướng đến lao động chuyên môn kỹ thuật và lưu học sinh, nên mình không chắc có phù hợp với con bạn hay không — nhưng bạn có thể gọi hỏi thẳng xem họ có hỗ trợ trường hợp của con (ví dụ đã lớn lên ở Nhật theo diện gia đình lưu trú) không. Mỗi cuộc gọi hỏi là miễn phí.
Thêm một ý nữa: bạn thử hỏi tòa thị chính hoặc hiệp hội giao lưu quốc tế ở nơi mình sống xem có buổi hướng dẫn tiến lộ nhiều ngôn ngữ nào dành cho học sinh nước ngoài và phụ huynh không. Nhiều nơi có hoạt động tương tự, nhưng mình chưa kiểm chứng cho từng địa phương.
4 Dịch vụ tư vấn trả phí: có đáng dùng không?
Cũng có những dịch vụ tư vấn hướng nghiệp bên ngoài, có thu phí. Mình không đánh giá nơi cụ thể nào, nhưng đây là vài câu hỏi giúp bạn tự quyết định:
- Họ sẽ làm chính xác những gì cho con? (đánh giá, tư vấn, hỗ trợ viết hồ sơ…)
- Người tư vấn có hiểu hoàn cảnh học sinh nước ngoài và vấn đề tư cách lưu trú không?
- Chi phí được nêu rõ ràng, bằng văn bản chưa? Có bắt đăng ký ngay trong buổi đầu không?
- Những gì họ cung cấp, trường hoặc Hello Work đã có miễn phí chưa?
Nếu cảm thấy bị thúc ép, hãy dừng lại — một nơi đáng tin sẽ không ngại để bạn về suy nghĩ.
5 Chuẩn bị gì trước khi đi tư vấn
Dù đến nơi nào, buổi tư vấn sẽ hiệu quả hơn nếu bạn và con chuẩn bị trước: bảng điểm gần nhất, vài điều con thích và không thích, các câu hỏi đã ghi sẵn, và tư cách lưu trú hiện tại của con (vì nó ảnh hưởng đến các lựa chọn sau này). Quan trọng nhất là để con tự trình bày suy nghĩ của mình — người tư vấn cần nghe con nói, và con cũng cần cảm thấy mình được lắng nghe.
