Ở Nhật, năm học bắt đầu vào tháng 4, nên “mùa nhập học” của gia đình mình thật ra bắt đầu từ rất sớm — thường là từ mùa thu năm trước, khi những lá thư đầu tiên từ thành phố và trường học bắt đầu về nhà. Với ba mẹ Việt, nhất là lần đầu có con vào nhà trẻ hay lớp 1, đống giấy tờ tiếng Nhật ấy dễ làm mình hoảng. Bài này là tấm bản đồ chung: cấp học nào cần chuẩn bị gì, khi nào, và bài chi tiết nào trong series sẽ giúp bạn đi tiếp. (Cập nhật tính đến tháng 10/2026.)
1 Nhịp chung của mùa nhập học
Cái khó nhất không phải là từng tờ giấy, mà là không biết khi nào thì cái gì sẽ tới. Nhìn chung, có ba mốc mà gia đình nào cũng nên biết: (1) vào khoảng mùa thu là lúc thành phố và trường bắt đầu gửi thông báo, nhiều nơi có buổi khám sức khoẻ cho trẻ sắp vào lớp 1; (2) đầu năm mới là lúc “thông báo nhập học” chính thức thường về tới nhà, kèm lịch họp giải thích; (3) đầu tháng 4 là tiếp nhận và lễ nhập học. Mốc cụ thể thay đổi theo từng thành phố, nên cách an toàn nhất là vào trang “新入学 (tân sinh viên nhập học)” của chính thành phố nơi bạn đang đăng ký cư trú.
2 Con vào nhà trẻ / mẫu giáo
Với nhà trẻ (hoikuen), điều khiến nhiều ba mẹ bất ngờ là hồ sơ thường phải nộp sớm hơn tháng 4 khá nhiều, và còn phải chứng minh lý do cần gửi trẻ. Mẫu giáo (youchien) thì thường làm việc trực tiếp với từng trường. Nếu bạn đang phân vân nên chọn loại nào, hãy đọc bài phân biệt hai loại trước, rồi sang bài hồ sơ.
3 Con vào lớp 1 tiểu học
Với trường công, phần lớn ba mẹ không tự “nộp hồ sơ xin vào” mà đi theo dòng thông báo của thành phố: khám sức khoẻ trước khi vào lớp 1, nhận thông báo nhập học chỉ định trường, dự buổi giải thích, rồi tới ngày tiếp nhận. Gia đình mang quốc tịch nước ngoài đôi khi nhận thêm một thư hướng dẫn riêng; nếu bạn thấy hàng xóm có thư mà nhà mình chưa có, hãy liên hệ quầy ở thành phố sớm.
4 Con lên THCS và THPT
Lên THCS với trường công thường đi theo thông báo qua trường tiểu học hoặc thành phố, còn lên THPT thì là chuyện thi tuyển và chọn trường — một chặng khác hẳn về tâm thế của cả nhà. Mỗi chặng có bài riêng để bạn đọc trước khi “cuống”.
5 Khi con chuyển trường giữa chừng
Không phải gia đình nào cũng vào đúng mốc tháng 4. Chuyển nhà, đổi việc của ba mẹ, hay con từ nước khác sang… đều có thể khiến con phải vào trường giữa năm. Quy trình lúc đó khác hẳn lúc nhập học bình thường và có bộ giấy tờ riêng.
6 Chuẩn bị cho con — và cho chính ba mẹ
Ngoài giấy tờ, có hai thứ đáng chuẩn bị sớm. Một là tiếng Nhật đủ dùng cho những câu đầu tiên của con ở lớp. Hai là một vài người quen để hỏi: phụ huynh Việt đã đi trước, hoặc nhóm PTA của trường. Hỏi một câu đúng lúc đôi khi giúp bạn khỏi mất cả buổi sáng ở yakusho.
