Kỳ thi vào cấp ba là lần đầu tiên nhiều gia đình Việt thật sự “đối mặt” với hệ thống tuyển sinh của Nhật — nhiều thuật ngữ lạ, lịch thi dày đặc, và điều khiến mình thấy ai cũng lo nhất: mỗi tỉnh một kiểu. Bài này không thay thế hướng dẫn chính thức của tỉnh bạn ở, nhưng sẽ giúp bạn hiểu bức tranh chung và biết nên hỏi gì, tra ở đâu.
1 Mỗi tỉnh một “luật chơi”
Tuyển sinh cấp ba công lập do từng tỉnh/thành (qua sở giáo dục, 教育委員会) quy định. Vì vậy, thông tin của bạn bè ở tỉnh khác — hay của chính tỉnh mình nhưng từ vài năm trước — chỉ nên coi là tham khảo. Cách an toàn nhất là tìm trên trang web sở giáo dục tỉnh bạn bản 入学者選抜実施要項 (hướng dẫn thực hiện tuyển sinh) của năm con thi. Bản này thường được công bố vào khoảng mùa xuân–hè của năm trước kỳ thi, và đa số tỉnh có thêm tờ lịch tóm tắt rất dễ nhìn.
2 Các đợt thi thường gặp
Tên gọi mỗi nơi một khác, nhưng thường bạn sẽ gặp những đợt sau:
- Đợt tuyển sớm — có nơi gọi là 推薦, 自己推薦 hay 特色 tuyển sinh, thường dựa nhiều vào hồ sơ, phỏng vấn hoặc bài thi đặc thù. Không phải tỉnh nào cũng có.
- Đợt kiểm tra học lực (学力検査) — thường diễn ra khoảng tháng 2–3, thi các môn chính. Ví dụ ở tỉnh Chiba năm 2026, đợt thi chính diễn ra vào giữa tháng 2.
- Đợt thi bổ sung (追検査) — dành cho bạn không thể dự thi đúng ngày vì lý do chính đáng (ví dụ ốm). Điều kiện cụ thể do từng tỉnh quy định; Chiba và Kanagawa năm 2026 đều tổ chức vào cuối tháng 2.
- Công bố kết quả (合格発表) — ngày và cách xem kết quả khác nhau theo tỉnh/trường.
- Đợt tuyển bổ sung — dành cho trường còn chỗ trống. Tên gọi khác nhau: 二次募集, 追加募集, 欠員補充, 秋季募集… Có nơi tổ chức vào tháng 3, có nơi tận mùa thu.
3 Diện tuyển riêng cho học sinh nước ngoài
Một số tỉnh có diện tuyển riêng cho học sinh nước ngoài. Ví dụ: Kanagawa có 在県外国人等特別募集 (và phải làm thủ tục xác nhận tư cách dự tuyển từ đầu tháng 1, trước ngày thi tháng 2); Chiba có mục 「外国人の特別入学者選抜」 trong bản hướng dẫn tuyển sinh; Saitama có 外国人特別選抜 kèm đơn đăng ký áp dụng riêng. Nhiều tỉnh khác thì không thấy diện này, hoặc chỉ có ở một số trường.
Điều kiện dự tuyển (liên quan đến quốc tịch, thời gian sống ở Nhật…) và nội dung kiểm tra có thể khác kỳ thi thông thường, nên mình không nêu chi tiết ở đây. Với những bạn không thuộc diện đặc biệt hoặc muốn thi diện thông thường, thường vẫn có thể thi như các bạn khác — nhưng hãy hỏi lại giáo viên chủ nhiệm và xem kỹ hướng dẫn của tỉnh để chọn diện phù hợp nhất.
4 Nộp hồ sơ và phí dự thi
Nhiều tỉnh hiện cho nộp hồ sơ qua mạng. Chiba và Kanagawa năm 2026, chẳng hạn, đều dùng hệ thống nộp online, nhiều nơi yêu cầu tạo tài khoản, tải ảnh lên và thanh toán phí dự thi (受検料, có nơi gọi là 入学検査料) ngay trên hệ thống. Bạn nên chuẩn bị sẵn một địa chỉ email dùng được lâu, và máy in hoặc cửa hàng tiện lợi có thể in giúp. Hồ sơ học bạ (調査書) thường do trường cấp hai chuẩn bị và gửi — bạn chỉ cần hỏi giáo viên chủ nhiệm xem phần mình cần làm là gì.
Nếu việc đọc hướng dẫn tiếng Nhật làm bạn lo, hãy thử hỏi tòa thị chính hoặc hiệp hội giao lưu quốc tế nơi mình ở xem có hỗ trợ giải thích bằng ngôn ngữ khác không (nhiều nơi có, nhưng mình chưa kiểm chứng cho từng địa phương).
5 Cha mẹ có thể làm gì cùng con
Bạn không cần giỏi tiếng Nhật để đồng hành, chỉ cần chủ động hỏi đúng chỗ. Vài việc nên làm sớm: đặt lịch trao đổi ba bên (三者面談) với giáo viên để chốt nguyện vọng; hỏi giáo viên xem con có hợp với diện tuyển dành cho học sinh nước ngoài không; ghi lịch đăng ký, nộp phí, thi và công bố kết quả vào một chỗ cả nhà cùng nhìn thấy; và nếu con cần học thêm, tham khảo bài về trung tâm luyện thi.
6 Nếu kết quả chưa như mong đợi
Trượt một nguyện vọng không có nghĩa là hết đường. Tuỳ tỉnh, vẫn còn đợt tuyển bổ sung ở trường công lập, trường tư thục (nhiều trường có lịch thi riêng), trường đêm hay hệ từ xa. Điều quan trọng là bình tĩnh cùng con xem lại các lựa chọn còn lại — và đừng quên rằng cảm xúc của con lúc này cũng cần được lắng nghe. Bài kế tiếp sẽ giúp bạn nhìn rõ hơn sự khác nhau giữa các loại trường để chọn hướng đi phù hợp.
