Từ lớp 7, mọi người xung quanh bắt đầu nhắc đến chuyện “thi lên cấp ba”. Với gia đình Việt ở Nhật, đây thường là phần khó hình dung nhất của hệ thống giáo dục: vì sao ai cũng nói về điểm học bạ, trường công khác trường tư thế nào, và con mang quốc tịch nước ngoài thì có gì khác không? Bài này không thay thế hướng dẫn chính thức của tỉnh nơi bạn ở. Mục tiêu là giúp bạn nắm bức tranh lớn sớm, để không bị bất ngờ khi con lên lớp 9.
1 Bức tranh chung
Sau chín năm giáo dục bắt buộc, việc vào cấp ba (高校, koukou) không còn tự động. Học sinh cần dự kỳ tuyển sinh của từng trường. Điều quan trọng cần nhớ ngay từ đầu: tuyển sinh cấp ba do từng tỉnh quy định, nên lịch, cách tính điểm và loại hình tuyển sinh có thể khác nhau giữa nơi này và nơi khác.
Vì thế, tờ giấy đáng tin nhất luôn là hướng dẫn của sở giáo dục tỉnh nơi bạn sống và thông báo của trường THCS của con.
2 Hai yếu tố chính: học bạ và bài thi
Ở hầu hết các tỉnh, kết quả tuyển sinh dựa trên hai phần:
- Hồ sơ của trường THCS (調査書, thường gọi là naishinsho): tổng hợp kết quả học tập và sinh hoạt của con. Cách quy đổi thành điểm khác nhau theo tỉnh, và có tỉnh chú trọng riêng năm lớp 9.
- Bài thi tuyển sinh (学力検査): ở nhiều tỉnh, đó là bài thi năm môn Quốc ngữ, Toán, Tiếng Anh, Khoa học và Xã hội. Một số trường có thêm phỏng vấn hoặc bài thi riêng.
Điều này giải thích vì sao nhiều gia đình thấy kết quả học trên lớp quan trọng không kém ngày thi. Hãy trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên hướng nghiệp xem tỉnh nơi bạn ở tính điểm thế nào.
3 Trường công, trường tư và các loại hình
Về cơ bản, bạn sẽ thấy ba nhóm lựa chọn:
- Trường công lập: do tỉnh hoặc thành phố tổ chức; thường thi vào khoảng cuối mùa đông đến đầu xuân.
- Trường tư thục: có kỳ thi riêng, thường diễn ra sớm hơn. Nhiều trường có hai cách thi: song song với công lập (併願) hoặc chuyên nguyện (専願), tức là cam kết vào trường nếu đỗ.
- Các loại hình học: ngoài hệ toàn thời gian, còn có hệ bán thời gian (定時制) và học từ xa (通信制) phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau.
Mỗi hướng đi có ưu nhược điểm riêng và chi phí khác nhau. Điều quan trọng là chọn nơi hợp với con, chứ không chỉ chạy theo danh tiếng.
4 Với học sinh mang quốc tịch nước ngoài
Một số tỉnh có kỳ tuyển sinh đặc biệt hoặc chính sách riêng cho học sinh nước ngoài: có nơi công bố danh sách trường dành cho học sinh nước ngoài, có nơi cho phép thi ít môn hơn hoặc có thêm phỏng vấn. Điều kiện áp dụng thường liên quan đến thời gian con đã ở Nhật hoặc thời điểm con sang Nhật, và khác nhau theo từng tỉnh và từng năm.
Vì vậy, đừng đoán. Hãy hỏi sớm, từ lớp 7 hoặc 8, những câu như: tỉnh mình có tuyển sinh đặc biệt cho học sinh nước ngoài không, điều kiện là gì, và có hỗ trợ ngôn ngữ trong ngày thi không.
5 Nên làm gì theo từng năm?
- Lớp 7: giữ nếp học đều, không cần lo thi ngay. Hãy làm quen với các kỳ kiểm tra định kỳ.
- Lớp 8: bắt đầu tìm hiểu về hệ thống thi cấp ba của tỉnh, tham dự buổi hướng dẫn hoặc trường mở cửa nếu có.
- Lớp 9: họp ba bên cuối năm, chọn trường, nộp hồ sơ và thi. Lịch cụ thể sẽ do trường và tỉnh công bố; tư thục thường thi sớm hơn công lập.
Hãy ghi lại các mốc ngày ngay khi nhận được thông báo, và hỏi giáo viên khi chưa rõ. Giáo viên chủ nhiệm thường rất quen với việc này.
6 Đồng hành cùng con mà không tạo áp lực
Thi cử là chặng khiến cả nhà căng thẳng. Điều giúp con nhất là cảm giác bố mẹ tin con, và nếu cần thì cùng con tìm lối đi khác. Hãy hỏi con muốn gì, sợ gì, và đừng so sánh con với bạn. Nếu con còn đang vừa học tiếng Nhật vừa lo thi, hãy nói chuyện với trường về những hỗ trợ có thể có.
