Lớp 1 là một cột mốc lớn — của con, và cả của bố mẹ. Với gia đình Việt ở Nhật, thường còn thêm vài câu hỏi rất thật: thư nào sẽ gửi về nhà, khi nào con phải đi khám, nếu mình không nhận được gì thì phải làm sao? Bài này đi qua quy trình nhập học lớp 1 theo đúng thứ tự thời gian, từ mùa thu năm trước đến ngày nhập học tháng 4, để bạn biết mình đang ở đâu và bước tiếp theo là gì.
1 Con mình đã đến tuổi vào lớp 1 chưa?
Ở Nhật, trẻ vào lớp 1 vào tháng 4, và ranh giới giữa các khoá là ngày 1/4: những bé sinh từ ngày 2/4 của một năm đến ngày 1/4 của năm kế tiếp sẽ vào cùng một khoá. Với đợt nhập học tháng 4/2027, các thành phố đang áp dụng mốc sinh từ 2/4/2020 đến 1/4/2021. Nếu con bạn nằm trong khoảng này thì mùa thu này chính là lúc gia đình bắt đầu “chuẩn bị lớp 1”. Mốc này lùi sang một năm mỗi năm, nên nếu bạn đọc bài ở các năm sau, hãy tự cộng thêm một năm nhé.
Một câu hỏi nhiều bố mẹ Việt hay thắc mắc: con mang quốc tịch Việt Nam thì có bắt buộc học trường công của Nhật không? Theo tài liệu hướng dẫn của một số quận, trẻ mang quốc tịch nước ngoài không bị ràng buộc nghĩa vụ này, nhưng nếu gia đình muốn thì con vẫn có thể xin vào học trường tiểu học công lập nơi mình cư trú. Bạn nên xác nhận lại trực tiếp với yakusho nơi mình sống.
2 Bức tranh chung: từ mùa thu đến tháng 4
Mỗi thành phố có lịch riêng, nhưng nhìn chung quy trình đi theo bốn chặng. Bạn cứ xem đây là khung để định hướng, còn ngày cụ thể thì thư gửi về nhà sẽ ghi rõ.
- Cuối hè – đầu thu: một số nơi gửi hướng dẫn nhập học hoặc thông báo sớm; ở một số nơi, gia đình người nước ngoài cần chủ động liên hệ để đăng ký.
- Thu (khoảng tháng 10–11): thư báo và buổi khám sức khoẻ trước khi nhập học (就学時健康診断).
- Đầu năm (khoảng tháng 1–2): giấy thông báo nhập học (就学通知書 hoặc 入学通知書) và buổi giải thích dành cho phụ huynh.
- Đầu tháng 4: lễ nhập học.
3 Mùa thu: khám sức khoẻ trước khi nhập học
Đây thường là lần đầu tiên con “đến trường” theo đúng nghĩa. Buổi khám (就学時健康診断) thường được tổ chức một lần, tại trường tiểu học mà con được chỉ định theo địa chỉ nhà, và bố mẹ đi cùng. Nội dung thường gồm khám nội khoa, mắt, tai mũi họng, răng, cộng thêm một phần trò chuyện hoặc kiểm tra rất đơn giản với con; chi tiết từng nơi có thể khác nhau.
Điều quan trọng cần nhớ: đây không phải kỳ thi tuyển. Mục đích chính là nắm tình hình sức khoẻ của con và đưa ra lời khuyên cần thiết trước khi vào lớp 1. Vì vậy bạn không cần “luyện” gì cho con, chỉ cần con khoẻ, ngủ đủ và thoải mái.
Về việc chuẩn bị, giấy thông báo thường ghi rõ đồ cần mang. Thường gặp là chính tờ thông báo, phiếu thông tin đã điền sẵn, sổ Boshi Techo và giày hoặc dép đi trong nhà. Nên cho con mặc quần áo dễ cởi, áo và quần tách rời, để việc khám thuận tiện hơn.
4 Đầu năm: giấy thông báo, buổi giải thích và trường chỉ định
Khoảng đầu năm, gia đình sẽ nhận giấy thông báo nhập học, ghi tên trường và ngày nhập học. Có nơi gọi là 就学通知書, có nơi là 入学通知書; hình thức cũng có thể là thư hoặc bưu thiếp. Giấy này thường phải mang theo ngày nhập học, nên bạn cất ở một chỗ dễ tìm. Nếu lỡ làm mất, nhiều nơi cho phép xin cấp lại tại yakusho.
Cũng quanh thời điểm này, trường sẽ tổ chức buổi giải thích dành cho phụ huynh năm đầu (入学説明会). Đây là dịp tốt nhất để hỏi những điều rất cụ thể về trường của con, vì mỗi trường có hướng dẫn riêng về đồ dùng, giờ giấc và cách liên lạc. Bạn nên chuẩn bị sẵn danh sách câu hỏi trước khi đi.
Một khái niệm đáng biết là trường chỉ định (指定校): trường tiểu học công lập mà con vào thường do địa chỉ nhà quyết định, không phải tự chọn. Ở một số quận, nếu có hoàn cảnh đặc biệt thì có thể xin đổi trường (指定校変更), nhưng điều kiện từng nơi khác nhau. Còn nếu gia đình sắp chuyển nhà trong giai đoạn này, hãy báo yakusho sớm để thư và lịch khám được gửi theo đúng địa chỉ mới.
5 Với gia đình mang quốc tịch nước ngoài
Phần lớn quy trình ở trên giống với mọi gia đình, nhưng có vài điểm riêng bạn nên biết. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục Nhật, hướng dẫn nhập học cho trẻ nước ngoài được gửi dựa trên thông tin đăng ký cư trú của gia đình. Cho nên địa chỉ đăng ký ở yakusho cần luôn được cập nhật: đó là kênh để thư của trường tìm được đến bạn.
Cách làm thủ tục cụ thể cũng tuỳ nơi. Có thành phố gửi hướng dẫn nhập học từ đầu tháng 9 và mời gia đình liên hệ quận nếu muốn vào trường công. Có quận lại dùng một giấy đăng ký riêng cho trẻ nước ngoài, và đôi khi nhà trường sẽ có một buổi trao đổi về mức độ tiếng Nhật của con. Vì vậy cách an toàn nhất là hỏi thẳng yakusho: “Con tôi mang quốc tịch nước ngoài, sắp vào lớp 1 — tôi cần làm những thủ tục nào, và có tài liệu hướng dẫn bằng tiếng nước ngoài không?”
Tin vui là Bộ Giáo dục Nhật có biên soạn “Sổ tay nhập học” đa ngôn ngữ (就学ガイドブック) dành cho gia đình nước ngoài, trong đó có bản tiếng Việt. Bạn có thể tìm bằng tên tiếng Nhật đó để đọc trước khi đến yakusho.
6 Trong lúc chờ, mình nên làm gì?
Giữa các mốc giấy tờ, có vài việc nhỏ giúp cả nhà bớt lo:
- Kiểm tra địa chỉ đăng ký ở yakusho còn đúng với nơi bạn đang ở không.
- Hỏi sớm về học đường sau giờ học (放課後児童クラブ, hay gakudō) nếu cả hai bố mẹ đi làm — thời hạn đăng ký mỗi thành phố một khác.
- Hỏi về tư vấn nhập học (就学相談) nếu bạn băn khoăn con có cần hỗ trợ riêng khi vào lớp 1.
- Cho con làm quen dần với tiếng Nhật trong sinh hoạt hằng ngày, nhẹ nhàng và không tạo áp lực.
