Hỏi bất kỳ phụ huynh Nhật nào về nỗi lo đầu tiên khi con vào lớp 1, câu trả lời hay gặp là chuyện ăn trưa và giờ giấc. Với gia đình Việt còn thêm một lớp băn khoăn: con có ăn được món trường nấu không, đồ dùng phải chuẩn bị những gì, và lịch của trường được “đọc” thế nào? Bài này đi qua một ngày ở trường tiểu học, cách vận hành của kyushoku (給食), và những việc bạn nên hỏi trường sớm để cả nhà yên tâm.
1 Một ngày ở trường tiểu học trông như thế nào?
Mỗi trường có thời khoá biểu riêng, nhưng một ngày học thường đi theo nhịp quen thuộc: đến trường vào buổi sáng (có nơi trẻ đi theo nhóm cùng khu phố), buổi họp đầu ngày với cô giáo, rồi các tiết học, mỗi tiết khoảng 45 phút, xen kẽ giờ giải lao, giờ ăn trưa và dọn vệ sinh.
Điểm đáng nhớ với lớp 1: đây là năm có ít tiết nhất trong cả bậc tiểu học, nên những ngày đầu con thường về sớm hơn các anh chị. Sang các năm sau, số ngày học đến tiết sáu tăng dần. Vì vậy trong thời gian đầu, bố mẹ nên chuẩn bị sẵn phương án đón con hoặc nhờ người quen để không bị bất ngờ khi con tan học sớm.
2 Năm học, các kỳ nghỉ và cách đọc lịch của trường
Năm học ở Nhật bắt đầu vào tháng 4 và kết thúc vào tháng 3. Trong năm có nghỉ hè, nghỉ đông và nghỉ xuân; một số thành phố chia năm thành ba học kỳ, một số thành phố chia thành hai. Lịch chi tiết (ngày bắt đầu và kết thúc học kỳ, ngày nghỉ, ngày có sự kiện) nằm trong tờ kế hoạch năm của trường, thường phát vào đầu năm học.
Mẹo nhỏ: ngay khi nhận kế hoạch năm, hãy chép các ngày trọng điểm (sự kiện, ngày học nửa buổi, ngày nghỉ bất thường) vào lịch của gia đình. Bạn sẽ đỡ cuống hơn khi có thông báo gấp bằng tiếng Nhật.
3 Kyushoku là gì và hoạt động ra sao?
Kyushoku là bữa trưa do trường tổ chức. Ở phần lớn trường công, cả lớp ăn cùng nhau ngay tại phòng học. Điều khiến nhiều phụ huynh nước ngoài bất ngờ là học sinh tự phân phát đồ ăn: mỗi tuần một nhóm sẽ làm “trực nhật kyushoku” (給食当番), mặc trang phục vệ sinh, đeo khẩu trang và chia đồ ăn cho cả lớp. Với nhà trường, đây không chỉ là bữa ăn mà còn là một giờ học về thói quen ăn uống, vệ sinh và sự hợp tác.
Thông thường, trường sẽ nhắn bạn chuẩn bị một bộ đồ dùng cho giờ ăn. Một trường ở Chiba, ví dụ, đề nghị chuẩn bị khăn lót, khẩu trang, bàn chải và cốc. Danh sách chi tiết mỗi trường một khác, nên hãy chờ tờ hướng dẫn của trường chứ đừng mua trước.
Thêm một điều đáng biết: lớp 1 thường không ăn kyushoku ngay từ ngày đầu mà bắt đầu sau vài ngày đến khoảng một tuần, để con làm quen với trường trước. Ngày cụ thể sẽ được ghi trong thông báo của trường.
4 Thực đơn, dị ứng và những thứ con không ăn được
Mỗi tháng trường thường phát bảng thực đơn (献立表). Nếu con có dị ứng thực phẩm, đây là phần bạn nên tìm hiểu trước khi nhập học, không đợi đến khi đã đi học.
Theo tài liệu hướng dẫn của nhiều thành phố, việc xử lý dị ứng trong kyushoku thường bắt đầu bằng việc phụ huynh trao đổi với trường và nộp giấy tờ do bác sĩ điền (mẫu quản lý sinh hoạt học đường 学校生活管理指導表). Sau đó, tuỳ tình hình của con và điều kiện của bếp ăn, trường sẽ chọn một trong các cách sau:
- Xem bảng nguyên liệu chi tiết rồi quyết định con sẽ ăn hay bỏ món nào;
- Bỏ hẳn một số món và mang món thay thế hoặc cơm hộp từ nhà;
- Bữa ăn đã loại bỏ chất gây dị ứng, ở những nơi có bếp và nhân lực đáp ứng được.
Một lưu ý quan trọng: nhiều trường không cho trẻ tự gỡ thực phẩm ra khỏi món ăn ngay tại lớp vì lý do an toàn, nên đừng mặc định rằng “con tự biết tránh”. Hãy hỏi rõ cách làm của trường.
Nếu gia đình có kiêng kỵ theo tôn giáo hoặc thói quen ăn uống, ví dụ không ăn một số loại thịt nhất định, bạn cũng nên nói chuyện với trường sớm. Cách hỗ trợ khác nhau tuỳ từng nơi: có nơi chuẩn bị riêng, có nơi đề nghị mang cơm hộp, có nơi chưa có tiền lệ. Trao đổi từ trước giúp cả hai bên có thời gian tìm giải pháp.
5 Chuyện tiền ăn trưa
Phí ăn trưa (給食費) thường là khoản thu riêng, đóng theo tháng. Cách nộp phổ biến là chuyển khoản tự động từ một tài khoản ngân hàng; có trường sẽ hướng dẫn mở hoặc đăng ký tài khoản riêng. Mức phí và cách tính không giống nhau giữa các thành phố, và chính sách hỗ trợ hoặc miễn giảm của nhà nước cùng địa phương cũng có thể thay đổi theo từng năm.
Vì vậy, hãy hỏi trực tiếp trường hoặc yakusho: phí được thu thế nào, vào ngày nào, và gia đình có thuộc diện được hỗ trợ không. Các khoản hỗ trợ cho gia đình có con đi học thường được giải thích trong chính buổi giải thích nhập học.
6 Chuẩn bị cho con (và cho mình) trước ngày đầu
Điều mà các trường thường nhắn nhủ phụ huynh năm đầu là giúp con tự làm được những việc cơ bản trước khi vào lớp: tự mặc và cởi quần áo, gấp gọn đồ, rửa tay, đánh răng. Chúng đặc biệt hữu ích vào giờ kyushoku, khi mọi việc diễn ra theo nhịp chung của cả lớp.
- Tập cho con ăn đúng giờ và ăn trong khoảng thời gian vừa phải;
- Tập dùng đũa và dọn khay, bát của mình nếu nhà mình quen dùng cách khác;
- Dạy con vài câu tiếng Nhật đơn giản trong giờ ăn, ví dụ nói lời cảm ơn trước và sau bữa ăn;
- Nói với con rằng nếu thấy khó ăn một món nào đó, con có thể nói với cô giáo.
Và với bố mẹ, hãy nhớ giữ ngày nhập học và lịch kyushoku ở nơi dễ thấy. Những việc nhỏ như vậy giúp tuần đầu của con nhẹ nhàng hơn nhiều.
