Hành Trình Nuôi Con Ở Nhật: Nhà trẻ – Mẫu giáo — Tất Cả Những Điều Cha Mẹ Việt Cần Biết

Đến một lúc nào đó, bạn sẽ bắt đầu nghe những từ như hoikuen, youchien, kodomo-en, hoặc nghe bạn bè nói “mình đang đi hoikatsu” (chạy đua xin chỗ nhà trẻ). Với nhiều gia đình Việt ở Nhật, đây là chặng đường nhiều giấy tờ và nhiều băn khoăn nhất: chọn trường nào, nộp hồ sơ khi nào, chuẩn bị đồ gì, và con có theo kịp bằng tiếng Nhật hay không. Bài này là bản đồ tổng quát cho giai đoạn nhà trẻ và mẫu giáo, để bạn thấy trước toàn cảnh.

1 Hoikuen, Youchien và Kodomo-en: khác nhau thế nào?

Đây là câu hỏi đầu tiên của gần như mọi gia đình. Có thể hiểu đơn giản như sau.

Hoikuen (保育園, nhà trẻ) dành cho những gia đình cần gửi con vì bố mẹ đi làm hoặc có lý do khác được thành phố công nhận. Thường mở từ sáng sớm đến chiều tối, và nhiều nơi nhận cả bé còn rất nhỏ. Bạn cần được thành phố xác nhận “nhu cầu giữ trẻ” (hoiku no hitsuyousei) trước khi được xếp chỗ.

Youchien (幼稚園, mẫu giáo) thiên về giáo dục, dành cho trẻ từ khoảng 3 tuổi trở lên. Giờ học thường ngắn hơn hoikuen, nhiều nơi có thêm dịch vụ giữ trẻ kéo dài (azukari hoiku). Bố mẹ không nhất thiết phải đi làm, và thường đăng ký trực tiếp với trường.

Kodomo-en (認定こども園) là mô hình kết hợp cả hai, nên cùng một nơi có thể nhận bé theo nhiều hình thức khác nhau.

Chọn nơi nào phụ thuộc vào hoàn cảnh gia đình: bạn đi làm hay ở nhà, cần giờ giữ trẻ dài hay ngắn, muốn môi trường như thế nào cho con. Bài chuyên mục sẽ phân tích kỹ hơn ưu nhược điểm của từng loại.

2 Hồ sơ nhập học và các mốc thời gian

Với hoikuen, quy trình chung thường là: bạn nộp hồ sơ xin xác nhận nhu cầu giữ trẻ cùng danh sách trường mình mong muốn tại yakusho. Thành phố sẽ xét theo hoàn cảnh của từng gia đình (ví dụ giờ làm việc của bố mẹ) và sắp xếp chỗ (gọi là “riyou chousei”), rồi thông báo kết quả. Các lý do được công nhận thường gồm đi làm, mang thai, bệnh tật, đi học, chăm sóc người thân hay đang tìm việc. Bạn sẽ cần giấy chứng nhận đang làm việc từ công ty, và các giấy tờ khác theo hướng dẫn của thành phố.

Với youchien, bạn thường nhận hồ sơ và nộp trực tiếp tại trường. Mẫu giáo tư thường phát thông tin vào khoảng giữa tháng 10 và nhận đơn từ khoảng đầu tháng 11 cho năm học bắt đầu từ tháng 4.

Theo các ví dụ từ vài thành phố, nhập học tháng 4 thường nộp hồ sơ vào khoảng tháng 10 đến tháng 11, và có kết quả vào khoảng tháng 11 đến đầu năm sau. Vì vậy nếu bạn đọc bài này vào mùa thu và muốn cho con vào học từ tháng 4 năm sau, hãy kiểm tra lịch của thành phố ngay, đừng chờ. Với các thành phố đông dân, chỗ ở nhà trẻ khá cạnh tranh, nên hãy chuẩn bị sớm và nộp đúng hạn.

3 Balo, túi đựng đồ và đồ phải ghi tên

Khi con được nhận, trường sẽ gửi danh sách đồ cần chuẩn bị. Danh sách này mỗi nơi một khác, nhưng thường gồm túi đựng đồ thay, khăn, cốc, bàn chải, quần áo dự phòng, và một số nơi yêu cầu cả tã, khăn ăn hay túi đựng giày. Có hai điều nhiều gia đình Việt thấy bất ngờ.

Thứ nhất, các trường ở Nhật thường yêu cầu ghi tên con lên hầu hết đồ dùng, từ quần áo, khăn, bút đến cả đồ chơi nhỏ. Đây là việc tốn thời gian nhưng rất cần, vì rất nhiều trẻ có đồ giống nhau. Bạn có thể tự viết bằng bút chuyên dụng, dùng nhãn ủi hoặc nhãn dán, hoặc đặt làm tên may.

Thứ hai, một số trường có quy định về kích thước, kiểu dáng, màu sắc của túi và balo. Hãy chờ danh sách chính thức của trường rồi mới mua, tránh mua trước rồi phải đổi.

4 Lớp năng khiếu ngoài giờ

Khi con đã quen với nhà trẻ hoặc mẫu giáo, nhiều bố mẹ bắt đầu nghĩ đến các lớp ngoài giờ như bơi, piano, thể dục, tiếng Anh, mỹ thuật. Có những lớp bé thật sự thích, nhưng cũng đừng để lịch của bé quá dày. Bé vừa đi học cả ngày đã cần được nghỉ ngơi, chơi tự do và có thời gian ở cùng gia đình.

Hãy ưu tiên những lớp bé thích, gần nhà, và phù hợp ngân sách. Trước khi đăng ký, hãy học thử và đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt các điều khoản về học phí và huỷ lớp như mình đã chia sẻ trong bài về lớp Eigo/Rhythm.

5 Miễn phí học phí và trợ cấp giữ trẻ

Một tin vui: từ tháng 10/2019, Nhật có chế độ miễn phí giáo dục và giữ trẻ mầm non (yoji kyouiku, hoiku no musyouka). Theo hướng dẫn của các tỉnh và thành phố, trẻ từ 3 đến 5 tuổi (tính từ ngày 1 tháng 4 sau khi bé tròn 3 tuổi cho đến trước khi vào tiểu học) được miễn phí học phí khi học ở hoikuen, youchien hoặc kodomo-en. Với trẻ từ 0 đến 2 tuổi, chế độ miễn phí chỉ áp dụng cho các hộ được miễn thuế cư dân (jumin-zei hikazei). Các hộ khác vẫn đóng học phí, mức này thường tính theo thu nhập (thuế cư dân) của bố mẹ và khác nhau tuỳ thành phố.

Có hai điều cần nhớ. Thứ nhất, miễn phí chỉ là tiền học phí. Các khoản như tiền ăn, xe đưa đón, tiền hoạt động, phí nhập học, đồng phục thường vẫn do gia đình trả. Thứ hai, một số khoản như giữ trẻ kéo dài ở mẫu giáo hay cơ sở không được cấp phép cần được thành phố xác nhận nhu cầu giữ trẻ mới được miễn. Nhiều thành phố còn có chính sách riêng thêm (ví dụ giảm phí cho con thứ hai), nên đừng quên hỏi yakusho.

6 Chuẩn bị tiếng Nhật cho bé

Đây là điều làm nhiều bố mẹ Việt lo nhất: “con chưa nói được tiếng Nhật, vào trường có sao không?”. Thực tế, trẻ nhỏ thường thích nghi với ngôn ngữ ở môi trường mới khá nhanh khi ngày nào cũng nghe và chơi cùng các bạn. Bạn không cần ép con học tiếng Nhật trước ở nhà, và cũng không cần bỏ tiếng Việt.

Điều có thể giúp là chuẩn bị vài câu và từ cơ bản như chào hỏi, đi vệ sinh, xin nước, “đau”, “mệt”, hoặc cho bé làm quen trước với trường qua các buổi tham quan. Hãy nói với cô giáo ngôn ngữ ở nhà và các thói quen của bé, để cô hiểu và giúp bé tốt hơn. Về phía bố mẹ, nhiều trường dùng sổ liên lạc hoặc ứng dụng để trao đổi, nên bạn có thể dùng ứng dụng dịch hoặc nhờ người quen giúp. Bạn cũng có thể hỏi trường xem có thể dịch các thông báo quan trọng không.

7 Undokai, lễ hội và các sự kiện của trường

Cuộc sống ở nhà trẻ và mẫu giáo Nhật có rất nhiều sự kiện: hội thao (undokai), buổi biểu diễn của các bé, chuyến đi chơi (ensoku), lễ hội theo mùa, ngày phụ huynh tham quan lớp. Những ngày này thường là dịp bố mẹ được xem con và gặp các phụ huynh khác, nhưng cũng đòi hỏi bố mẹ chuẩn bị, ví dụ làm cơm hộp (obento) cho các chuyến đi hoặc mặc đồ phù hợp.

Mỗi trường có cách tổ chức riêng, nên hãy đọc kỹ thông báo và hỏi cô giáo khi chưa rõ. Đừng ngại nếu cơm hộp của bạn chưa “đẹp” như bạn bè. Điều quan trọng là bé được ăn đủ và vui. Những dịp này cũng là cơ hội tốt để bạn làm quen với cộng đồng xung quanh.