Con sốt đột xuất, lớp học đóng cửa vì dịch, hay chỉ muốn đi làm ngắn giờ hơn — luật Nhật có sẵn những quyền cho người đang nuôi con nhỏ. Bài này mình tóm tắt các quyền cơ bản, kèm những thay đổi mới từ năm 2025 mà mẹ nào cũng nên biết.
Trong bài này
1Luật áp dụng cho mọi người đi làm tại Nhật
Điều đầu tiên mình muốn nói: các quy định bảo vệ người lao động ở Nhật không phân biệt quốc tịch. Dù bạn là người Việt, làm baito hay nhân viên chính thức, bạn vẫn được hưởng những quyền lao động cơ bản như mọi người làm việc tại đây.
Tuy nhiên, quyền cụ thể bạn dùng được còn tuỳ vào loại hợp đồng, số ngày làm mỗi tuần và quy định nội bộ của công ty (就業規則). Vì vậy, trước khi cần dùng, hãy xin xem hoặc hỏi nhân sự về phần quy định cho người đang nuôi con.
Một lưu ý nhỏ: bài viết này nói về người làm công ăn lương. Nếu bạn làm tự do hoặc kinh doanh nhỏ thì phần lớn các quyền dưới đây không áp dụng — mình sẽ có bài riêng cho nhóm đó.
2Nghỉ phép năm (有給休暇)
Đây là quyền nền tảng nhất, và dùng được cả khi con ốm. Nhìn chung, người làm việc liên tục đủ 6 tháng và đi làm ít nhất 80% số ngày quy định sẽ có phép năm; làm toàn thời gian thì ban đầu là 10 ngày. Người làm bán thời gian vẫn có phép năm, chỉ là số ngày tính theo tỷ lệ với số ngày làm trong tuần.
Nhiều người ngại xin phép vì sợ làm phiền đồng nghiệp, nhưng đây là quyền hợp pháp chứ không phải “ưu ái”. Mẹo nhỏ: hỏi nhân sự ngay từ đầu rằng phép năm tính thế nào, và còn bao nhiêu ngày, để biết mình có “quỹ” bao nhiêu khi con cần.
3Nghỉ chăm sóc con (子の看護等休暇)
Đây là quyền riêng cho cha mẹ nuôi con nhỏ. Từ 4/2025, chế độ cũ được mở rộng và đổi tên thành 子の看護等休暇:
- Số ngày: 5 ngày/năm; nếu có từ 2 con trở lên là 10 ngày/năm; có thể nghỉ theo ngày, nửa ngày hoặc theo giờ.
- Độ tuổi của con: trước đây chỉ đến tuổi vào tiểu học, nay kéo dài đến hết lớp 3 tiểu học.
- Lý do được dùng: con ốm/bị thương, tiêm phòng và khám sức khoẻ, và mới thêm: lớp học đóng cửa do dịch bệnh, lễ nhập học/tốt nghiệp mầm non (入園・入学式、卒園式).
- Người có thể bị loại: công ty chỉ còn được loại trừ người làm từ 2 ngày/tuần trở xuống (điều kiện “làm dưới 6 tháng” đã bỏ).
Hội thao (運動会) không nằm trong danh sách lý do. Luật cũng không bắt buộc công ty trả lương cho ngày nghỉ này — nên bạn cần xem trong quy định của công ty.
4Miễn tăng ca và rút ngắn giờ làm
Hai quyền này giúp mẹ cân đối giờ giấc đón con:
Miễn tăng ca (所定外労働の制限): trước đây áp dụng khi con dưới 3 tuổi; từ 4/2025 mở rộng đến khi con vào tiểu học. Bạn chỉ cần làm đơn đề nghị theo thủ tục của công ty.
Làm việc rút ngắn giờ (短時間勤務): với con dưới 3 tuổi, công ty phải có biện pháp để bạn làm khoảng 6 tiếng mỗi ngày. Nếu công việc thực sự khó áp dụng rút ngắn giờ, luật cho phép công ty đề xuất biện pháp thay thế — từ 4/2025, làm việc từ xa được thêm vào danh sách các biện pháp thay thế đó.
Vì có ngoại lệ theo từng công ty và loại hợp đồng, bạn nên hỏi nhân sự rõ điều kiện áp dụng chứ đừng mặc định mình được hay không được.
5Con từ 3 tuổi đến trước tiểu học: làm việc linh hoạt
Từ 1/10/2025, có thêm một quy định mới cho nhóm tuổi này: công ty phải chuẩn bị sẵn ít nhất 2 trong 5 biện pháp làm việc linh hoạt để người đang nuôi con từ 3 tuổi đến trước khi vào tiểu học lựa chọn. Danh sách các biện pháp gồm những lựa chọn như đi làm lệch giờ/giờ làm linh hoạt, làm việc từ xa (tối thiểu 10 ngày/tháng, theo giờ), và một số hình thức khác.
Điều thú vị là công ty cũng cần chủ động hỏi ý kiến người lao động về nhu cầu của họ trong giai đoạn này. Nghĩa là bạn không cần “đi xin ân huệ” — đây là nghĩa vụ phía công ty.
6Nói với công ty thế nào, hỏi ai khi gặp khó
Lần đầu xin nghỉ vì con ốm hay xin rút ngắn giờ, ai cũng có thể ngại ngùng. Vài gợi ý để mọi việc êm hơn:
- Đọc trước phần quy định cho người nuôi con trong 就業規則, hoặc hỏi nhân sự: “子の看護休暇は何日使えますか？”;
- Báo càng sớm càng tốt, ưu tiên bằng văn bản hoặc email để có lưu lại;
- Nếu công ty nói “không được” mà bạn nghĩ mình đủ điều kiện, đừng tự bỏ qua — hãy hỏi lại và đối chiếu quy định.
Nếu thật sự bế tắc, bạn có thể liên hệ phòng tư vấn lao động tổng hợp (総合労働相談コーナー) của cục lao động địa phương hoặc văn phòng thanh tra lao động (労働基準監督署) gần nơi làm việc. Với người nước ngoài, nên hỏi xem có hỗ trợ bằng tiếng Việt không trước khi đến.
Mình chỉ chia sẻ những gì đã tìm hiểu, không phải tư vấn pháp lý. Mỗi công ty và mỗi loại hợp đồng có thể khác nhau, nên hãy kiểm tra thông tin chính thức khi cần.