Mẹ Việt Đi Làm & Học Tập Ở Nhật

1Hai loại “bức tường” hay bị nhầm lẫn

Người đi làm thêm ở Nhật thường nghe nhắc tới “103 vạn”, “106 vạn”, “130 vạn”, rồi giờ lại thêm “178 vạn” — và rất dễ rối. Cách gỡ rối đơn giản nhất: chia các con số ra làm hai nhóm.

Nhóm thứ nhất là thuế (thuế thu nhập, thuế cư trú): trả lời câu hỏi “từ mức nào thì bạn bắt đầu đóng thuế”. Nhóm thứ hai là bảo hiểm xã hội (bảo hiểm y tế, lương hưu): trả lời câu hỏi “từ mức nào thì bạn phải tự đóng bảo hiểm thay vì được tính là người phụ thuộc của chồng”.

Hai nhóm này chạy theo luật khác nhau, nên vượt một “bức tường” không có nghĩa là vượt luôn bức tường kia. Đọc thông tin mà thấy các con số lẫn lộn thì hãy tự hỏi: “con số này nói về thuế hay bảo hiểm?”.

2Thuế thu nhập: mốc 178 vạn yên

Từ năm tính thuế 2026, mức khởi điểm chịu thuế thu nhập của người làm công ăn lương được nâng lên khoảng 178 vạn yên/năm (gồm khấu trừ cơ bản 104 vạn + khấu trừ thu nhập từ lương 74 vạn). Nói đơn giản: nếu thu nhập từ baito chỉ là tiền lương và không vượt mức này thì thường không phải đóng thuế thu nhập. Mốc cũ là 103 vạn, rồi từng nâng lên 160 vạn ở năm 2025.

Có vài điều cần để ý:

• Mức 178 vạn là biện pháp đặc biệt cho năm tính thuế 2026 và 2027; từ năm 2028 trở đi sẽ do cải cách thuế sau này quyết định.
• Con số tối đa chỉ áp dụng khi đáp ứng điều kiện về thu nhập; đây là mức “ước lượng” khi bạn chỉ có thu nhập từ lương.
• Người làm tự do không được hưởng khấu trừ thu nhập từ lương, nên không thể áp mốc 178 vạn một cách đơn giản.
• Thuế cư trú (住民税) có cách tính và mốc riêng do thành phố/quận quy định — hãy hỏi tại văn phòng hành chính địa phương nơi bạn sống.

3Bảo hiểm xã hội: “bức tường 106 vạn” đổi khác

Trước đây, người làm thêm ở công ty lớn (từ 51 nhân viên trở lên) phải tham gia bảo hiểm xã hội của công ty nếu làm từ 20 giờ/tuần và lương tháng từ 88.000 yên trở lên (tương đương khoảng 106 vạn yên/năm). Từ 1/10/2026, điều kiện lương tháng 88.000 yên được bãi bỏ, và mốc quyết định chủ yếu còn lại là làm từ 20 giờ/tuần trở lên.

Nghe là “bãi bỏ bức tường” nhưng thực chất phạm vi người phải tham gia lại mở rộng ra, chứ không phải “khỏi phải đóng”. Điều kiện về quy mô công ty cũng đang được hạ dần theo lộ trình nhiều năm, nên về lâu dài ngay cả công ty nhỏ cũng sẽ nằm trong diện này.

Khi đi xin việc, bạn có thể hỏi thẳng nhà tuyển dụng: “公司の社会保険に加入対象になりますか？” (Với số giờ này, em có thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội của công ty không ạ?). Ngoài số giờ, còn một số điều kiện khác — công ty sẽ cho bạn biết chính xác.

4Bức tường 130 vạn và bảo hiểm của chồng

Nếu chồng bạn tham gia bảo hiểm y tế qua công ty và bạn được tính là người phụ thuộc (被扶養者), thì bạn không phải tự đóng bảo hiểm y tế và lương hưu. Điều kiện thường gặp là thu nhập hằng năm của bạn dưới khoảng 130 vạn yên.

Vượt mức này, bạn thường phải tự đóng — qua bảo hiểm của công ty đang làm (nếu thuộc diện) hoặc qua bảo hiểm quốc dân. Một bài phân tích của ngân hàng 77 ước tính khoản này vào khoảng 20 vạn yên mỗi năm, nên nhiều người chọn cân nhắc kỹ số giờ làm quanh mốc này.

Hãy nhớ: mốc 130 vạn là chuyện bảo hiểm, khác với mốc 178 vạn là chuyện thuế. Bạn có thể ở dưới 178 vạn (chưa đóng thuế thu nhập) nhưng vẫn trên 130 vạn (phải tự đóng bảo hiểm). Cách tính cụ thể của từng công ty bảo hiểm có thể khác nhau, nên hãy xác nhận với công ty của chồng.

5Ví dụ minh hoạ cho mẹ giữ visa 家族滞在

Ở bài về visa mình đã nhắc: người giữ 家族滞在 được làm thêm tối đa 28 giờ/tuần sau khi có giấy phép. Hãy thử nhân lên cho dễ hình dung — đây chỉ là ví dụ giả định, lương giờ của bạn có thể khác:

• Làm đủ 28 giờ/tuần, lương 1.200 yên/giờ, 52 tuần → khoảng 1,75 triệu yên/năm.
• Mức đó nằm dưới 178 vạn → thường chưa phải đóng thuế thu nhập (nếu chỉ có thu nhập từ lương).
• Nhưng cao hơn 130 vạn → thường không còn trong diện phụ thuộc về bảo hiểm của chồng, và bạn sẽ phải tự đóng bảo hiểm theo một trong hai đường nói ở trên.

Như vậy với 家族滞在, giới hạn của visa (số giờ) và giới hạn của bảo hiểm (số tiền) là hai thứ khác nhau, và bạn cần cân cả hai khi chọn số giờ làm. Vì vậy không phải lúc nào “làm đủ trần” cũng là lựa chọn tối ưu — tuỳ hoàn cảnh từng gia đình.

6Giấy tờ nên giữ và nên hỏi ai

Một vài thói quen nhỏ giúp đỡ rối: giữ lại phiếu lương và 源泉徴収票 (phiếu khấu trừ thuế tại nguồn) mà công ty phát cuối năm; nếu làm ở một chỗ chính, hỏi công ty về 年末調整 (điều chỉnh thuế cuối năm); nếu làm nhiều chỗ hoặc có thu nhập khác, hỏi về 確定申告 (quyết toán thuế).

Khi cần hỏi, bạn có thể đến:

• Văn phòng thuế (税務署) — về thuế thu nhập;
• Văn phòng hành chính quận/thành phố — về thuế cư trú và bảo hiểm quốc dân;
• Văn phòng lương hưu (年金事務所) hoặc phòng nhân sự của công ty — về bảo hiểm xã hội;
• Chuyên viên bảo hiểm xã hội/kế toán thuế (社労士/税理士) nếu trường hợp phức tạp.

Đây là những gì mình tìm hiểu và tóm lại, không phải tư vấn thuế hay bảo hiểm. Quy định thay đổi thường xuyên nên hãy luôn kiểm tra nguồn chính thức.