Làm tự do nghe rất hấp dẫn với mẹ có con nhỏ: tự chọn giờ, làm tại nhà. Nhưng ở Nhật, freelance liên quan trực tiếp đến visa, thuế và bảo hiểm. Bài này giải thích freelance là gì, ai làm được và những điều cần nắm trước khi bắt đầu.
Trong bài này
1Freelance khác đi làm thuê ở điểm nào?
Freelance (フリーランス) là làm việc độc lập: bạn nhận việc từ khách hàng theo hợp đồng giao việc (業務委託) thay vì ký hợp đồng lao động với một công ty. Bạn tự quyết cách làm và thời gian làm, đổi lại bạn tự chịu trách nhiệm về kết quả.
Một điểm hay bị bỏ qua: vì không phải người lao động theo hợp đồng thông thường, nhiều quyền lợi như phép năm có lương, nghỉ chăm con ốm theo chế độ của công ty hay bảo hiểm xã hội qua nơi làm sẽ không tự động có. Hãy xem bài về luật lao động cơ bản để thấy sự khác biệt.
Vì vậy, freelance linh hoạt hơn nhưng cũng đòi hỏi bạn tự quản lý nhiều thứ hơn.
2Visa quyết định bạn làm freelance được đến đâu
Nếu bạn giữ tư cách như vĩnh trú, vợ/chồng người Nhật, vợ/chồng người vĩnh trú hoặc định trú, về mặt visa bạn không bị hạn chế loại việc, nên có thể làm freelance như người Nhật.
Với người giữ 家族滞在, cơ quan xuất nhập cảnh nêu rõ: làm việc có thu nhập, kể cả “kinh doanh có thu nhập” trong giới hạn 28 giờ/tuần, cần giấy phép chung (包括許可). Với việc nhận khoán, họ chỉ coi là nằm trong giấy phép chung khi giờ làm có thể xác nhận một cách khách quan (ví dụ qua hợp đồng ghi rõ thời gian, hoặc nhận đơn giao hàng và có dữ liệu giờ làm). Các trường hợp còn lại cần giấy phép riêng (個別許可).
Ngoài ra, tổng thời gian của mọi hoạt động ngoài tư cách lưu trú vẫn phải trong 28 giờ/tuần. Nghĩa là freelance + baito cộng lại không được vượt mức đó.
3Luật freelance mới: quyền lợi bạn cần biết
Từ 1/11/2024, Nhật có luật mới bảo vệ người làm tự do (フリーランス・事業者間取引適正化等法). Theo đó, doanh nghiệp giao việc cho freelance cá nhân không có nhân viên phải:
- Nêu rõ điều kiện giao dịch bằng văn bản hoặc tin nhắn/email (không chỉ nói miệng): nội dung việc, mức thù lao, ngày thanh toán, người giao việc, ngày giao việc…;
- Trả thù lao trong vòng 60 ngày kể từ ngày nhận kết quả (cố gắng sớm nhất có thể);
- Có biện pháp phòng chống quấy rối và không trừng phạt khi bạn phản ánh.
Hãy luôn yêu cầu khách hàng gửi điều kiện bằng văn bản hoặc email, và lưu lại. Nếu gặp khó khăn, bạn có thể tìm tới các kênh tư vấn dành cho freelance của cơ quan chức năng.
4Thuế và bảo hiểm: những thứ phải tự lo
Thu nhập từ freelance thường phải tự khai thuế (確定申告) mỗi năm. Nhiều người nộp “開業届” (đăng ký khai trương) tại cơ quan thuế để bắt đầu công việc dưới tên cá nhân, và có thể đăng ký khai thuế theo hình thức 青色申告.
Về bảo hiểm, bạn có thể thuộc diện phụ thuộc của chồng hoặc tự tham gia bảo hiểm quốc dân và lương hưu quốc dân tuỳ tình huống. Mức thu nhập quyết định bạn còn là người phụ thuộc hay không, như đã nói ở bài về thuế và bảo hiểm.
5Những công việc mẹ Việt hay thử với freelance
Một số hướng thường được nhắc tới: dịch thuật Việt – Nhật, viết nội dung, thiết kế, hỗ trợ khách hàng người Việt, dạy tiếng Việt cho trẻ em, quản lý mạng xã hội. Đây chỉ là gợi ý để bạn hình dung — không phải lời hứa về thu nhập hay việc làm.
Hãy bắt đầu từ thứ bạn đã biết làm: kỹ năng nghề cũ, ngôn ngữ, kinh nghiệm chăm con. Một portfolio nhỏ (3–5 sản phẩm mẫu) thường là đủ để bắt đầu xin việc đầu tiên. Bài về khoá học kỹ năng online trong loạt này sẽ gợi ý cách chuẩn bị.
6Bắt đầu thế nào cho an toàn?
Một cách bắt đầu thực tế:
- Xác nhận visa và giới hạn giờ của bạn;
- Chọn một dịch vụ bạn có thể cung cấp và mô tả rõ trong 2–3 câu;
- Làm 1–2 dự án nhỏ để lấy kinh nghiệm, ghi lại số giờ làm mỗi tuần;
- Luôn có văn bản hoặc email xác nhận điều kiện và thù lao;
- Lưu hoá đơn, hợp đồng và chi tiêu liên quan để khai thuế.
Freelance không phải con đường duy nhất, nhưng với nhiều mẹ nó là cách để giữ nghề và có thêm thu nhập trong thời gian con còn nhỏ. Hãy bắt đầu chậm và chắc.