THCS

Từ lớp 6 lên lớp 7 là một bước chuyển lớn: trường mới, bạn mới, thầy cô mới và cả cách học mới. Có những gia đình thấy đây là thời điểm “chỉ cần chờ giấy thông báo gửi về”, nhưng cũng có nơi cần bố mẹ chủ động hơn. Bài này đi qua từng mốc của quá trình chuyển cấp lên THCS, những thay đổi con sẽ gặp và cách bạn đồng hành mà không làm con thêm áp lực.

1 Các mốc chuyển cấp từ tiểu học lên THCS

Nếu con đã học ở trường tiểu học công lập tại Nhật, việc lên THCS thường diễn ra khá “tự động” theo địa chỉ cư trú. Về cơ bản, các mốc đi theo trình tự sau, dù ngày tháng khác nhau tuỳ thành phố:

• Khoảng tháng 1: gia đình nhận giấy thông báo nhập học (就学通知書) ghi tên trường THCS được chỉ định;
• Khoảng tháng 2: buổi giải thích nhập học, một số nơi tổ chức thông qua trường tiểu học hiện tại;
• Đầu tháng 4: lễ nhập học.

Cũng như bậc tiểu học, trường THCS được chỉ định theo khu vực nơi bạn sống. Vì thế, nếu gia đình sắp chuyển nhà hoặc đổi địa chỉ, hãy báo yakusho sớm để thư và thông tin được gửi đúng nơi.

2 Những thay đổi con sẽ gặp ở THCS

• Nhiều giáo viên bộ môn: con sẽ gặp nhiều thầy cô khác nhau trong ngày thay vì chủ yếu một cô giáo.
• Kiểm tra định kỳ: kết quả các kỳ kiểm tra ảnh hưởng đến học bạ, và học bạ lại liên quan đến việc thi cấp ba sau này.
• Đồng phục và nội quy: quy định về trang phục, giày dép và đồ mang theo thường chặt hơn so với tiểu học.
• Hoạt động câu lạc bộ: xem bài riêng về bukatsu bên dưới.
• Bữa trưa: tuỳ nơi, trường có thể cung cấp kyushoku hoặc yêu cầu mang cơm hộp. Hãy hỏi rõ.

Nhiều trẻ cần vài tháng để quen với nhịp này, và bố mẹ cũng vậy. Bạn đừng quá lo nếu hai ba tháng đầu con mệt hơn bình thường.

3 Nếu con chưa từng học trường Nhật, hoặc vừa chuyển đến

Nếu con bắt đầu học THCS ở Nhật mà chưa từng học tiểu học tại đây, bạn sẽ cần liên hệ yakusho để làm thủ tục nhập học. Giống như bậc tiểu học, quy trình với gia đình mang quốc tịch nước ngoài có thể khác: một số nơi cần giấy đăng ký riêng, một số nơi có buổi trao đổi giữa gia đình và nhà trường về trình độ tiếng Nhật của con.

Thông thường con sẽ vào lớp tương ứng với độ tuổi. Tuy nhiên, có nơi sau khi tư vấn, nhà trường và gia đình có thể cân nhắc xếp con vào lớp thấp hơn tuỳ tình hình ngôn ngữ. Đây là điều đáng hỏi rõ trước khi quyết định, vì ảnh hưởng đến các mốc sau này của con.

Nếu con còn yếu tiếng Nhật, hãy hỏi trường xem có hỗ trợ ngoài giờ hoặc giờ học riêng cho trẻ cần hỗ trợ tiếng Nhật không.

4 Chuẩn bị tinh thần cho con

Điều giúp con nhẹ nhõm nhất thường không phải là học trước bài, mà là biết trước điều gì sắp xảy ra. Bạn có thể:

• Đi cùng con đến buổi giải thích hoặc ngày tham quan trường (nếu có);
• Cùng con xem lại đường đi, thời gian đến trường và nơi gửi xe nếu đi xe đạp;
• Nói chuyện về những điều con háo hức và lo lắng, không phán xét;
• Giữ giờ đi ngủ đều đặn, nhất là những tuần đầu.

5 Chuẩn bị cho bố mẹ

Ngoài việc lo cho con, bạn cũng nên chuẩn bị cho chính mình: cập nhật địa chỉ đăng ký, đọc kỹ các tờ thông báo của trường và đi buổi giải thích nếu có thể. Tại đó, bạn sẽ biết được danh sách đồ cần chuẩn bị, thời khoá biểu, quy định về câu lạc bộ và cách liên lạc với trường.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng bạn không cần làm hoàn hảo. Cứ từng bước một, bạn và con sẽ tìm được nhịp của mình.

THCS (中学校, chuugakkou) là chặng ba năm đầy biến động: con lớn nhanh, trường học trông “nghiêm túc” hơn hẳn, bạn bè trở nên quan trọng, và chuyện thi lên cấp ba bắt đầu hiện ra phía trước. Với gia đình Việt ở Nhật, thêm một lớp câu hỏi về ngôn ngữ, hệ thống và những thứ chẳng ai giải thích. Đây là bài tổng quan của giai đoạn THCS trong loạt Hành trình nuôi con ở Nhật: một tấm bản đồ chung và các đường dẫn đến từng bài chi tiết.

1 THCS là chặng nào trong hành trình?

THCS kéo dài ba năm, từ lớp 7 đến lớp 9 theo cách gọi quen thuộc ở Việt Nam. Cùng với sáu năm tiểu học, đây là chín năm giáo dục bắt buộc ở Nhật. Trẻ mang quốc tịch nước ngoài không bị ràng buộc nghĩa vụ này, nhưng gia đình vẫn có thể xin cho con học trường công nơi mình cư trú, như ở bậc tiểu học.

Ở cuối chặng này là kỳ thi tuyển vào cấp ba, nên nhiều gia đình cảm nhận rõ nhịp “học để thi” từ khá sớm. Biết trước bức tranh chung sẽ giúp bạn đỡ hoang mang khi từng việc xuất hiện.

2 Điều gì thay đổi so với tiểu học?

Dưới đây là những thay đổi mà gia đình thường cảm nhận rõ nhất khi con lên THCS. Cách làm cụ thể sẽ khác nhau tuỳ trường:

• Nhiều giáo viên bộ môn hơn: mỗi môn thường do một thầy cô phụ trách, thay vì một giáo viên chủ nhiệm dạy gần hết.
• Kiểm tra định kỳ và điểm số: bài kiểm tra theo học kỳ trở nên quan trọng, và kết quả học tập có thể ảnh hưởng đến việc thi cấp ba.
• Đồng phục và nội quy: hầu hết trường có quy định về đồng phục, giày dép, túi xách.
• Câu lạc bộ (bukatsu): hoạt động sau giờ học chiếm phần lớn thời gian rảnh của nhiều học sinh.
• Bữa trưa: một số trường THCS có kyushoku như tiểu học, một số nơi để học sinh mang cơm hộp. Hãy hỏi trường nơi bạn ở.
• Cảm xúc tuổi dậy thì: con muốn riêng tư hơn, bạn bè trở thành trung tâm.

3 Ba năm: nhịp đi thế nào?

Năm đầu (lớp 7): con làm quen với trường mới, nhịp học mới và câu lạc bộ. Đây là năm cần nhất sự đồng hành nhẹ nhàng của bố mẹ. Hãy theo dõi con ngủ có đủ không, có đang quá tải không.

Năm giữa (lớp 8): việc học đi vào chiều sâu, nhiều gia đình bắt đầu tìm hiểu về cấp ba và cân nhắc học thêm.

Năm cuối (lớp 9): chọn trường, họp ba bên giữa con, bố mẹ và giáo viên, rồi thi tuyển sinh. Ở năm này, trường sẽ hướng dẫn cụ thể từng bước cho cả lớp.

4 Bản đồ bài viết của giai đoạn THCS

Mỗi bài dưới đây đi sâu vào một câu hỏi cụ thể. Bạn cứ chọn bài gần với nhu cầu của nhà mình nhất.

Cần biết

Dịch vụ

Học tập

Cuộc sống

5 Khi con mang quốc tịch nước ngoài: những điểm cần nhớ

Phần lớn quy trình ở THCS giống mọi gia đình, nhưng có vài điểm riêng đáng ghi nhớ. Thứ nhất, thông báo nhập học và các thư của trường được gửi dựa trên thông tin đăng ký cư trú, nên địa chỉ ở yakusho cần luôn đúng. Thứ hai, nếu con bắt đầu học THCS tại Nhật mà chưa từng học trường Nhật, bạn sẽ cần làm thủ tục nhập học và có thể có buổi trao đổi với nhà trường về trình độ tiếng Nhật của con.

Thứ ba, đến lúc thi cấp ba, một số tỉnh có chính sách tuyển sinh riêng cho học sinh nước ngoài. Điều kiện và lịch thay đổi theo từng tỉnh, nên hãy hỏi sớm. Mỗi điểm trên đều có bài chi tiết trong loạt này.

6 Tiếng Nhật học thuật và tiếng Việt trong nhà

Ở bậc THCS, các môn học dùng nhiều từ trừu tượng hơn hẳn: khái niệm khoa học, từ lịch sử, bài văn nghị luận. Đây là chỗ nhiều con gốc nước ngoài thấy khó nhất, kể cả những con nói tiếng Nhật rất trôi chảy ngoài đời. Nếu con đang gặp khó, bạn nên nói sớm với giáo viên chủ nhiệm và hỏi xem trường có hỗ trợ tiếng Nhật không.

Cùng lúc, tiếng Việt trong nhà dễ bị bỏ ngỏ khi con bận rộn và có xu hướng dùng tiếng Nhật với bạn bè. Bạn không cần ép, nhưng có thể giữ vài thói quen nhẹ nhàng: bữa cơm chung, đọc một cuốn sách cùng nhau hay xem phim và trò chuyện về nội dung bằng tiếng Việt. Những tài liệu miễn phí và gợi ý chọn sách song ngữ có ở bài của giai đoạn Tiểu học.

7 Vài câu hỏi hay gặp

Con lên THCS rồi thì có cần đi juku ngay không? Không nhất thiết. Hãy quan sát việc học của con trước, và xem bài về juku để biết các câu hỏi cần đặt ra khi chọn nơi học.

Con có phải tham gia câu lạc bộ không? Quy định khác nhau giữa các trường, và hệ thống câu lạc bộ cũng đang thay đổi. Hãy hỏi trường của con ngay từ buổi giải thích nhập học.

Khi nào bắt đầu lo chuyện thi cấp ba? Không cần lo ngay từ lớp 7, nhưng nên bắt đầu tìm hiểu hệ thống của tỉnh từ lớp 8 để không bị bất ngờ khi con lên lớp 9.

Bố mẹ có cần đến trường nhiều không? Bố mẹ vẫn được mời tới các buổi họp phụ huynh và buổi gặp riêng. Ở bậc THCS, nhịp tham gia thường nhẹ hơn tiểu học, nhưng các buổi gặp về chọn trường cấp ba rất quan trọng.

Con bảo không muốn đi học nữa thì sao? Hãy lắng nghe con trước, rồi liên hệ giáo viên chủ nhiệm. Bài về cân bằng đời sống có thêm gợi ý và các đường dây tư vấn.

8 Gia đình mình nên bắt đầu từ đâu?

Nếu con sắp chuyển cấp, hãy đọc bài về thủ tục chuyển cấp trước. Nếu con đã vào THCS, bài về câu lạc bộ và cân bằng đời sống có thể giúp ngay. Nếu con đã lên lớp 8 hoặc 9, bạn có thể bắt đầu với bài về định hướng thi lên cấp ba.

Còn nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy bắt đầu từ việc ngồi nói chuyện với con. Hỏi con thích gì, ngại gì ở trường, rồi đi tiếp theo nhịp của con.

9 Đừng quên chăm sóc cảm xúc của cả nhà

Ba năm này có thể nặng với cả con và bố mẹ. Con vừa lớn lên, vừa học bằng tiếng Nhật, vừa giữ gốc Việt của mình. Bạn có thể không giải thích được hết, và điều đó không sao. Điều con cần nhất là cảm giác an toàn khi về nhà. Những bài trong loạt này chỉ là người bạn đồng hành, còn người hiểu con nhất vẫn là bạn.

THCS là những năm con vừa lớn lên, vừa học nhiều hơn, vừa có bạn bè quan trọng hơn bao giờ hết. Với con của gia đình Việt, thêm một lớp nữa: học bằng tiếng Nhật, nói với bố mẹ bằng tiếng Việt, và đôi khi cảm thấy mình “khác”. Bài này không có công thức hoàn hảo. Đây chỉ là vài gợi ý để cả nhà giữ được nhịp sống cân bằng.

1 Thấy con đang ở nhịp nào?

Khi con vào THCS, lịch trình thường dày lên: học, câu lạc bộ, bài tập, có thể thêm juku. Hãy thử vẽ lịch một tuần của con ra giấy cùng con. Bạn sẽ thấy rõ chỗ nào còn trống, chỗ nào quá dày.

Một câu hỏi hữu ích: “Tuần này con thấy việc nào nhẹ nhất, việc nào nặng nhất?” Đôi khi con cần giảm một thứ, không phải cố hơn.

2 Giấc ngủ, bữa ăn và thời gian nghỉ

Học nhiều, tập nhiều, nhưng ngủ ít sẽ khiến mọi thứ kém hiệu quả. Hãy giữ giờ ngủ đều đặn càng nhiều càng tốt, nhất là vào những ngày thi hay tuần có nhiều hoạt động.

• Giữ vài bữa cơm chung trong tuần, dù chỉ ngắn;
• Chừa ít nhất một khoảng thời gian trong tuần không có lịch gì cả;
• Hạn chế để màn hình kéo con thức khuya;
• Nếu con nói mệt, hãy nghe trước khi góp ý.

3 Tuổi dậy thì và chuyện trò trong nhà

Ở tuổi này, nhiều con muốn riêng tư hơn và bớt kể chuyện với bố mẹ. Bạn có thể thấy con trả lời cộc lốc, hoặc chuyển sang tiếng Nhật khi nói chuyện trong nhà. Điều đó khá thường gặp và không có nghĩa là con xa cách bạn.

Một vài cách giữ kết nối nhẹ nhàng: hỏi những câu cụ thể thay vì “hôm nay thế nào” (“tiết nào con thích nhất?”), tìm một khoảnh khắc ít áp lực (đi dạo, ăn cùng nhau), và đừng ép con nói bằng tiếng Việt nếu con đang mệt. Việc giữ tiếng Việt là một hành trình dài, và quan hệ trong nhà quan trọng hơn thế.

4 Bạn bè, trường lớp và khi con gặp khó

Bạn bè trở thành trung tâm của đời sống THCS. Nếu con bị cô lập, trêu chọc hay bắt nạt, nhiều bé không nói với bố mẹ ngay. Hãy để ý khi con thay đổi rõ rệt: ngại đi học, ít nói hơn, ăn ngủ khác thường, hay hay nói đau bụng trước khi đến trường.

Khi nhận thấy dấu hiệu, bạn có thể làm những bước sau:

• Nói chuyện với con trong không khí an toàn, nghe nhiều hơn nói;
• Liên hệ giáo viên chủ nhiệm; nhiều trường còn có nhân viên tư vấn học đường, hãy hỏi trường;
• Giữ lại những gì con kể và các tin nhắn có liên quan nếu cần trao đổi với trường.

Nếu bạn hoặc con cần người lắng nghe vào lúc không có ai ở bên, có thể gọi 24時間子供SOSダイヤル (0120-0-78310), đường dây miễn phí, hoạt động suốt 24 giờ, trẻ em và phụ huynh đều gọi được, và sẽ kết nối đến cơ quan tư vấn của sở giáo dục nơi bạn gọi. Một số điện thoại dùng dịch vụ IP có thể không kết nối được. Ngoài ra còn có よりそいホットライン (0120-279-338), hoạt động 24 giờ và có thể chọn hướng dẫn bằng ngoại ngữ.

5 Cảm giác ‘mình khác bạn’

Có những con hào hứng về gốc Việt của mình, nhưng cũng có con ngại vì món ăn mang theo, cái tên, hay tiếng Việt trong nhà. Cả hai cảm xúc đều bình thường. Bạn không cần thuyết phục con hãnh diện, chỉ cần để con thấy ở nhà là nơi con được là chính mình.

Nếu con kể về một chuyện khiến con thấy bị đối xử khác đi, hãy lắng nghe trước khi vội giải thích hoặc an ủi. Sau đó cùng con xem có cần nói chuyện với trường không.

6 Còn bố mẹ thì sao?

Bố mẹ cũng đang xoay xở: công việc, tiếng Nhật, những tờ giấy khó hiểu. Giữ sức cho chính mình không phải ích kỷ. Một người lớn đủ nghỉ ngơi sẽ lắng nghe con kiên nhẫn hơn. Hãy tìm một người bạn, một nhóm phụ huynh Việt, hay một người thân để chia sẻ, đừng gồng gánh một mình.

Từ lớp 7, mọi người xung quanh bắt đầu nhắc đến chuyện “thi lên cấp ba”. Với gia đình Việt ở Nhật, đây thường là phần khó hình dung nhất của hệ thống giáo dục: vì sao ai cũng nói về điểm học bạ, trường công khác trường tư thế nào, và con mang quốc tịch nước ngoài thì có gì khác không? Bài này không thay thế hướng dẫn chính thức của tỉnh nơi bạn ở. Mục tiêu là giúp bạn nắm bức tranh lớn sớm, để không bị bất ngờ khi con lên lớp 9.

1 Bức tranh chung

Sau chín năm giáo dục bắt buộc, việc vào cấp ba (高校, koukou) không còn tự động. Học sinh cần dự kỳ tuyển sinh của từng trường. Điều quan trọng cần nhớ ngay từ đầu: tuyển sinh cấp ba do từng tỉnh quy định, nên lịch, cách tính điểm và loại hình tuyển sinh có thể khác nhau giữa nơi này và nơi khác.

Vì thế, tờ giấy đáng tin nhất luôn là hướng dẫn của sở giáo dục tỉnh nơi bạn sống và thông báo của trường THCS của con.

2 Hai yếu tố chính: học bạ và bài thi

Ở hầu hết các tỉnh, kết quả tuyển sinh dựa trên hai phần:

• Hồ sơ của trường THCS (調査書, thường gọi là naishinsho): tổng hợp kết quả học tập và sinh hoạt của con. Cách quy đổi thành điểm khác nhau theo tỉnh, và có tỉnh chú trọng riêng năm lớp 9.
• Bài thi tuyển sinh (学力検査): ở nhiều tỉnh, đó là bài thi năm môn Quốc ngữ, Toán, Tiếng Anh, Khoa học và Xã hội. Một số trường có thêm phỏng vấn hoặc bài thi riêng.

Điều này giải thích vì sao nhiều gia đình thấy kết quả học trên lớp quan trọng không kém ngày thi. Hãy trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên hướng nghiệp xem tỉnh nơi bạn ở tính điểm thế nào.

3 Trường công, trường tư và các loại hình

Về cơ bản, bạn sẽ thấy ba nhóm lựa chọn:

• Trường công lập: do tỉnh hoặc thành phố tổ chức; thường thi vào khoảng cuối mùa đông đến đầu xuân.
• Trường tư thục: có kỳ thi riêng, thường diễn ra sớm hơn. Nhiều trường có hai cách thi: song song với công lập (併願) hoặc chuyên nguyện (専願), tức là cam kết vào trường nếu đỗ.
• Các loại hình học: ngoài hệ toàn thời gian, còn có hệ bán thời gian (定時制) và học từ xa (通信制) phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau.

Mỗi hướng đi có ưu nhược điểm riêng và chi phí khác nhau. Điều quan trọng là chọn nơi hợp với con, chứ không chỉ chạy theo danh tiếng.

4 Với học sinh mang quốc tịch nước ngoài

Một số tỉnh có kỳ tuyển sinh đặc biệt hoặc chính sách riêng cho học sinh nước ngoài: có nơi công bố danh sách trường dành cho học sinh nước ngoài, có nơi cho phép thi ít môn hơn hoặc có thêm phỏng vấn. Điều kiện áp dụng thường liên quan đến thời gian con đã ở Nhật hoặc thời điểm con sang Nhật, và khác nhau theo từng tỉnh và từng năm.

Vì vậy, đừng đoán. Hãy hỏi sớm, từ lớp 7 hoặc 8, những câu như: tỉnh mình có tuyển sinh đặc biệt cho học sinh nước ngoài không, điều kiện là gì, và có hỗ trợ ngôn ngữ trong ngày thi không.

5 Nên làm gì theo từng năm?

• Lớp 7: giữ nếp học đều, không cần lo thi ngay. Hãy làm quen với các kỳ kiểm tra định kỳ.
• Lớp 8: bắt đầu tìm hiểu về hệ thống thi cấp ba của tỉnh, tham dự buổi hướng dẫn hoặc trường mở cửa nếu có.
• Lớp 9: họp ba bên cuối năm, chọn trường, nộp hồ sơ và thi. Lịch cụ thể sẽ do trường và tỉnh công bố; tư thục thường thi sớm hơn công lập.

Hãy ghi lại các mốc ngày ngay khi nhận được thông báo, và hỏi giáo viên khi chưa rõ. Giáo viên chủ nhiệm thường rất quen với việc này.

6 Đồng hành cùng con mà không tạo áp lực

Thi cử là chặng khiến cả nhà căng thẳng. Điều giúp con nhất là cảm giác bố mẹ tin con, và nếu cần thì cùng con tìm lối đi khác. Hãy hỏi con muốn gì, sợ gì, và đừng so sánh con với bạn. Nếu con còn đang vừa học tiếng Nhật vừa lo thi, hãy nói chuyện với trường về những hỗ trợ có thể có.

Có những lúc nghe một cuộc trò chuyện giữa các phụ huynh, bạn sẽ nghĩ cả lớp con mình đều đi juku (塾). Với gia đình Việt, đây là câu hỏi vừa thực tế, vừa nhiều áp lực: con có cần đi không, đi từ lúc nào, chọn nơi nào, và học tiếng Nhật chưa vững thì sao? Bài này giúp bạn nhìn rõ juku làm gì ở bậc THCS, cách chọn, và những điều cần đọc kỹ trước khi ký hợp đồng.

1 Juku ở bậc THCS làm gì?

Ở bậc THCS, juku thường đảm nhận hai vai trò: giúp con theo kịp bài trên lớp (nhất là trước các kỳ kiểm tra định kỳ), và luyện thi vào cấp ba. Hai vai trò này đôi khi chồng lên nhau, nhưng nhu cầu của mỗi gia đình lại khác: có nhà cần củng cố môn con yếu, có nhà muốn có người đồng hành khi thi cử.

Điểm quan trọng: kết quả học trên lớp ảnh hưởng đến hồ sơ thi cấp ba, nên nhiều gia đình bắt đầu cân nhắc juku từ khá sớm. Tuy nhiên, bạn không cần quyết định vội. Hãy quan sát việc học của con trước.

2 Khi nào nên cân nhắc?

• Con bắt đầu hụt ở một vài môn và tự học khó cải thiện;
• Con cần một lịch học đều đặn, một chỗ học yên tĩnh và có người nhắc;
• Gia đình muốn tìm hiểu về thi cấp ba và chưa biết bắt đầu từ đâu;
• Tiếng Nhật học thuật của con còn yếu, và con cần người giải thích bằng cách dễ hiểu.

Nếu con vẫn theo kịp và còn nhiều thời gian chơi, nghỉ, câu lạc bộ, bạn không nhất thiết phải thêm lịch học. Hãy hỏi ý con trước.

3 Các loại hình thường gặp

• Lớp học nhóm: giáo trình riêng, lịch cố định, có không khí học chung.
• Lớp nhỏ hoặc kèm sát: ít học sinh hơn, thầy cô theo sát từng em.
• Kèm 1-1 hoặc gia sư: linh hoạt hơn, nhưng phụ thuộc nhiều vào người dạy.
• Học online: tiện đi lại, cần con tự giác hơn.
• Phòng tự học: chỗ yên tĩnh để làm bài, có người giải đáp khi cần.
• Lớp hỗ trợ học tập của địa phương hoặc tổ chức phi lợi nhuận: nhiều nơi có lớp dành cho trẻ gốc nước ngoài, thường miễn phí hoặc chi phí thấp. Hãy hỏi yakusho nơi bạn ở.

4 Chọn juku khi con còn đang học tiếng Nhật

Nếu con còn yếu tiếng Nhật, đây là những điều nên hỏi khi tham quan hoặc học thử:

• Thầy cô có kinh nghiệm dạy trẻ gốc nước ngoài không? Giải thích có dùng tiếng Nhật đơn giản không?
• Tài liệu có chú âm furigana không? Có thể mang từ điển hoặc hỏi lại không?
• Lớp có bao nhiêu học sinh, thầy cô có đủ thời gian cho từng em không?
• Việc phản hồi cho bố mẹ diễn ra bằng cách nào, có bằng chữ dễ hiểu không?
• Lịch học có hợp với câu lạc bộ và giờ giấc của con không?

Hãy cho con tham gia học thử. Con thấy dễ chịu hay áp lực, có hiểu thầy cô nói gì không, đó là thông tin giá trị nhất.

5 Hợp đồng và khoá học theo mùa

Hợp đồng juku thường dài hơn bạn tưởng, và các khoá học theo mùa (hè, đông, ôn thi) có thể chiếm một phần lớn chi phí. Trung tâm tiêu dùng nhiều nơi cảnh báo về các tranh chấp khi nghỉ giữa chừng, ví dụ khoá ngắn không đến học được buổi nào mà vẫn không được hoàn tiền, hay xin nghỉ muộn hơn thời hạn quy định mà bị tính thêm tháng sau.

Một số hợp đồng dài hạn có thể được bảo vệ bởi quy định về huỷ trong thời hạn nhất định, nhưng học theo tháng hoặc khoá ngắn thường nằm ngoài diện đó. Bạn có thể xem lại phần giải thích chi tiết hơn ở bài về học thêm ở bậc tiểu học.

6 Giữ nhịp sống của con

Nhiều học sinh THCS phải xoay xở giữa lớp học, câu lạc bộ và juku. Nếu thấy con mệt, ngủ muộn hoặc ít cười hơn, đó là dấu hiệu bạn nên cùng con xem lại lịch. Việc học là một chặng dài, không cần phải dồn hết sức ngay từ năm đầu.

Trong tâm trí nhiều gia đình Nhật, THCS gắn liền với bukatsu (部活動): những buổi tập sau giờ học, những buổi sáng cuối tuần dậy sớm, bộ đồng phục đầy mồ hôi. Với gia đình Việt, đó có thể là điều lạ lẫm, thậm chí khó hình dung. Và tin mới là chính hệ thống bukatsu cũng đang thay đổi. Bài này giúp bạn nắm ý chính để quyết định cùng con.

1 Bukatsu là gì?

Bukatsu là các câu lạc bộ thể thao và văn hoá do trường tổ chức, hoạt động ngoài giờ học. Học sinh chọn một câu lạc bộ, tham gia các buổi tập thường xuyên vào ngày thường và thường là cả cuối tuần, rồi tham gia các giải đấu hoặc buổi trình diễn. Nhiều học sinh coi đó là phần quan trọng của đời sống THCS.

Điều cần biết: mức độ tập luyện, lịch tập và văn hoá của từng câu lạc bộ khác nhau rất nhiều theo trường và theo môn.

2 Hệ thống đang thay đổi

Trong những năm gần đây, do số học sinh giảm và gánh nặng công việc của giáo viên, Bộ Giáo dục và các địa phương đang chuyển dần hoạt động câu lạc bộ ra khỏi trường. Theo các thông báo của thành phố, giai đoạn 2023–2025 là thời kỳ thúc đẩy, và từ năm tài chính 2026, nhà nước đẩy mạnh việc chuyển hoạt động của ngày nghỉ sang câu lạc bộ cộng đồng (地域クラブ活動), còn hoạt động ngày thường sẽ tiếp tục được cải cách trong những năm tới.

Điều đó nghĩa là con bạn có thể gặp các tình huống khác nhau tuỳ nơi sống: có nơi vẫn là bukatsu như truyền thống, có nơi hoạt động ngày nghỉ đã chuyển sang câu lạc bộ cộng đồng, có nơi chỉ mới thí điểm ở một vài môn.

3 Bukatsu và câu lạc bộ cộng đồng khác nhau thế nào?

Theo tài liệu của một thành phố, hai mô hình này khác nhau ở những điểm chính sau:

• Đơn vị tổ chức: bukatsu do trường tổ chức; câu lạc bộ cộng đồng do các tổ chức trong khu vực điều hành.
• Người hướng dẫn: bukatsu do giáo viên hoặc người hướng dẫn của trường; câu lạc bộ cộng đồng do người hướng dẫn trong cộng đồng, và giáo viên nếu có nguyện vọng.
• Đối tượng tham gia: bukatsu dành cho học sinh cùng trường; câu lạc bộ cộng đồng có thể nhận học sinh từ nhiều trường.
• Chi phí: bukatsu thu khoản đóng góp của trường; câu lạc bộ cộng đồng thu hội phí riêng.
• Bảo hiểm: hai mô hình thường dùng hai loại bảo hiểm khác nhau.

Đừng ngại hỏi rõ: con sẽ tập ở đâu, ai hướng dẫn, đóng khoản gì, và bảo hiểm tai nạn là gì. Đây là thông tin bố mẹ nào cũng nên biết trước khi cho con tham gia.

4 Chọn câu lạc bộ cùng con

Hãy để con là người quyết định, còn bố mẹ giúp con nhìn đủ các mặt: thời gian tập, đi lại, sức khoẻ, bạn bè, và việc học. Một vài câu hỏi nên đặt ra trước khi đăng ký:

• Câu lạc bộ tập mấy buổi một tuần và kết thúc lúc mấy giờ?
• Cuối tuần có tập không? Có thể nghỉ khi gia đình có việc không?
• Cần chuẩn bị dụng cụ, trang phục gì và chi phí đại khái ra sao?
• Nếu con không hợp, có thể đổi câu lạc bộ không? Có trường cho đổi câu lạc bộ hằng năm, nhưng không phải nơi nào cũng vậy.
• Có hỗ trợ cho học sinh còn yếu tiếng Nhật không?

Nếu con còn ngại tiếng Nhật, bạn cũng có thể xin cho con tham quan hoặc tập thử trước. Sinh hoạt câu lạc bộ là cách rất tốt để con kết bạn.

5 Bố mẹ cần hỗ trợ gì?

Ngoài việc chuẩn bị đồ, bạn cần lưu ý đến lịch: ngày tập, ngày thi đấu, giờ đưa đón nếu sinh hoạt vào buổi tối hoặc cuối tuần. Bạn nên đọc kỹ các tờ thông báo của câu lạc bộ, và nếu không hiểu hãy hỏi giáo viên phụ trách hoặc phụ huynh khác.

Cuối cùng, hãy để ý sức khoẻ của con: ngủ đủ, ăn đủ và không quá tải khi vừa tập vừa học. Nếu bạn thấy con mệt kéo dài, hãy nói chuyện với con và với giáo viên phụ trách.