Sang tuổi thứ hai, các buổi khám cho bé thưa dần, và bố mẹ rất dễ quên mất rằng vẫn còn hai buổi khám quan trọng chờ phía trước: một lần lúc bé 1 tuổi 6 tháng và một lần lúc 3 tuổi. Bài này giúp bạn biết trước mỗi buổi khám những gì, cần chuẩn bị ra sao, và nên làm gì nếu tiếng Nhật còn hạn chế hoặc nếu bạn có điều lo lắng về sự phát triển của con.
1 Các buổi khám định kỳ từ 0 đến 3 tuổi
Khám sức khoẻ định kỳ cho trẻ nhỏ (nyuyouji kenshin) do thành phố tổ chức, để theo dõi sự phát triển của bé và giúp bố mẹ có chỗ hỏi những điều chưa yên tâm. Tuỳ thành phố, trong năm đầu bé có vài buổi khám ở những mốc như 3–4 tháng, 6–7 tháng, 9–10 tháng, mà bạn đã gặp trong bài về tiêm chủng năm đầu.
Từ 1 tuổi trở đi, theo Luật Bảo vệ sức khoẻ mẹ và con của Nhật, hai buổi khám sau là bắt buộc phải được thành phố tổ chức:
- Khám 1 tuổi 6 tháng: dành cho bé từ 1 tuổi 6 tháng đến trước khi tròn 2 tuổi.
- Khám 3 tuổi: dành cho bé từ 3 tuổi đến trước khi tròn 4 tuổi.
Thực tế thành phố thường chọn một khoảng tháng tuổi cụ thể trong biên độ đó. Ngoài ra, một số nơi có thêm buổi khám nha khoa vào khoảng 2 tuổi hoặc 2 tuổi rưỡi, có thể kèm bôi fluor. Mọi thông tin sẽ gửi về nhà qua đường bưu điện, đôi khi qua cả ứng dụng của thành phố.
2 Khám 1 tuổi 6 tháng
Lúc này bé đã biết đi, bắt đầu nói vài từ và hiểu những yêu cầu đơn giản. Buổi khám thường gồm đo chiều cao, cân nặng, khám tổng quát với bác sĩ, khám răng, và phần tư vấn với hokenshi hoặc chuyên viên dinh dưỡng về ăn uống, giấc ngủ, cách chăm bé. Bác sĩ và hokenshi cũng thường quan sát hoặc hỏi bạn về những điều như bé đi vững chưa, nói được vài từ chưa, có chỉ tay vào đồ vật không, có nhìn và phản ứng khi được gọi tên không.
Bạn sẽ được gửi sẵn một tờ phiếu hỏi (monshinhyo) để điền trước ở nhà, bằng tiếng Nhật. Đây là phần nhiều bố mẹ ngần ngại nhất, nên mình nói riêng ở mục 5.
Một điều cần nhớ: mỗi bé phát triển theo nhịp riêng. Bé nói muộn hơn bạn bè hoặc đi chậm hơn một chút chưa chắc là vấn đề. Mục đích của buổi khám là giúp bạn yên tâm, và nếu có điều cần để ý thì được nhìn thấy sớm.
3 Khám 3 tuổi
Buổi khám này thường đầy đặn hơn. Tuỳ thành phố, bạn có thể gặp: xét nghiệm nước tiểu, đo chiều cao cân nặng, khám với bác sĩ, khám răng với nha sĩ, kiểm tra thị lực và tư vấn về nuôi dạy con, ăn uống, răng miệng và phát triển.
Nước tiểu: thành phố thường gửi trước một dụng cụ hứng, và bạn lấy nước tiểu của bé vào sáng hôm khám rồi mang đi. Việc này với trẻ nhỏ đôi khi hơi khó nên hãy thử trước vào buổi sáng.
Mắt: đây là điều đáng chú ý. Theo các tài liệu của thành phố và Hiệp hội Nhãn khoa Nhật, mắt của trẻ phát triển rất nhanh đến khoảng 3 tuổi, và nếu tật khúc xạ hoặc lác không được phát hiện sớm thì có thể dẫn đến nhược thị. Vì vậy nhiều thành phố kết hợp hai cách: kiểm tra thị lực bằng thẻ hình ở nhà (phiếu gửi kèm thông báo) và kiểm tra khúc xạ bằng máy ngay tại buổi khám. Máy này thường chụp nhanh, không đau, trong khoảng một phút. Không phải thành phố nào cũng đã có máy này, nhưng số nơi áp dụng đang tăng lên, và bạn hãy làm kiểm tra ở nhà nghiêm túc dù có máy hay không.
Nếu trong buổi khám bác sĩ khuyên bạn đi khám chuyên khoa (ví dụ mắt, tai, răng), đừng bỏ qua. Đó thường là lời nhắc để bé có điều trị kịp thời.
4 Chuẩn bị cho ngày khám
Khi đến tuổi khám, thành phố sẽ gửi thông báo kèm phiếu hỏi và các hướng dẫn. Có nơi chỉ cần đến đúng ngày giờ ghi trong thư, có nơi bạn phải đặt lịch trước qua điện thoại hoặc ứng dụng, nên hãy đọc kỹ để không lỡ hạn đặt hẹn.
Thông thường bạn nên mang theo:
- Sổ Boshi Techo của bé.
- Phiếu hỏi đã điền và các phiếu gửi kèm trong thư.
- Bàn chải đánh răng và khăn nhỏ (nhiều nơi có khám răng).
- Tã, đồ thay và nước uống cho bé.
- Nước tiểu đã lấy sẵn nếu là khám 3 tuổi.
- Bút để ghi chú những điều bác sĩ dặn.
Cho bé mặc quần áo dễ cởi. Hãy viết sẵn ra giấy những câu hỏi bạn muốn hỏi bác sĩ hoặc hokenshi, vì trong phòng khám đông người rất dễ quên. Một số thành phố yêu cầu hoãn buổi khám nếu bé hoặc người nhà đang có triệu chứng như sốt hay ho, nên hãy đọc kỹ phần lưu ý trong thông báo.
5 Rào cản ngôn ngữ và khi bố mẹ có điều lo lắng
Với nhiều bố mẹ Việt, điều khiến việc đi khám nặng nề nhất là phiếu hỏi tiếng Nhật và việc phải trả lời câu hỏi của bác sĩ. Đây là những cách có thể giúp bạn:
- Hỏi trước: khi nhận thông báo, gọi hỏi trung tâm bảo kiện xem có thông dịch, phiếu hỏi đa ngôn ngữ hoặc tài liệu dịch hay không. Mỗi nơi một khác, nhưng hỏi thì không mất gì.
- Nhờ người đi cùng: một người bạn hoặc người quen nói tiếng Nhật tốt có thể giúp bạn điền phiếu và trao đổi.
- Dùng ứng dụng dịch: bạn có thể dịch trước từng câu của phiếu hỏi, và mang bản dịch hoặc điện thoại vào phòng khám.
- Nói rõ ngôn ngữ ở nhà: hãy cho bác sĩ và hokenshi biết bé đang nghe và nói những ngôn ngữ nào. Điều này giúp họ đánh giá chính xác sự phát triển của bé, nhất là khả năng nói.
Nếu sau buổi khám bác sĩ hoặc hokenshi gợi ý “theo dõi thêm” hoặc mời bạn đến buổi tư vấn phát triển, đó không có nghĩa là con có vấn đề nghiêm trọng. Nhiều trường hợp chỉ là hẹn gặp lại sau một thời gian, hoặc giới thiệu lớp vui chơi, tư vấn nuôi con để hỗ trợ bé sớm. Hãy hỏi rõ lý do và mục đích, và nếu còn băn khoăn thì hỏi thêm.
6 Nếu lỡ lịch hoặc bé ốm đúng ngày khám
Bé ốm đúng ngày khám là chuyện rất thường gặp. Bạn hãy liên hệ trung tâm bảo kiện sớm để xin đổi lịch, nhiều nơi có sẵn các buổi khám bổ sung hoặc cho phép khám ở một buổi khác trong cùng khoảng tháng tuổi. Đừng cố đưa bé đi khi bé đang sốt vì có thể không được khám, và còn lây cho các bé khác.
Nếu lỡ mất khoảng thời gian quy định, hãy liên hệ ngay thay vì bỏ qua, vì thành phố thường vẫn tìm cách sắp xếp. Một số nơi chủ động liên lạc hoặc thăm nhà những gia đình chưa đến khám để biết lý do và hỗ trợ. Đó là cách họ quan tâm đến bé, chứ không phải để kiểm tra bố mẹ.
Cuối cùng, hãy ghi kết quả khám vào Boshi Techo và giữ phiếu cẩn thận. Những ghi chép này sẽ giúp ích khi bé vào nhà trẻ, mẫu giáo và những lần đi khám sau này.
