Hành Trình Nuôi Con Ở Nhật: Tiểu học — Tất Cả Những Điều Cha Mẹ Việt Cần Biết

Ngày con bước vào lớp 1 là một cột mốc lớn của mọi gia đình, và với bố mẹ nước ngoài ở Nhật, nó thường đi kèm một loạt câu hỏi: con có phải đi học không, đăng ký ở đâu, cần mua gì, ăn trưa ở trường thế nào, và mình có phải tham gia hội phụ huynh (PTA) không? Bài này là bản đồ tổng quát cho sáu năm tiểu học, để bạn nhìn thấy toàn cảnh trước khi đi vào từng chi tiết.

1 Quy trình nhập học lớp 1

Trước hết, một điều quan trọng với gia đình nước ngoài. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục Nhật, trẻ em nước ngoài không bị bắt buộc phải đi học như trẻ em Nhật, nhưng nếu bạn muốn cho con vào trường tiểu học hoặc THCS công lập thì con sẽ được nhận giống như trẻ em Nhật và miễn học phí, kể cả sách giáo khoa. Phòng giáo dục của thành phố cũng được khuyến khích gửi “thư hướng dẫn nhập học” (shuugaku annai) cho các gia đình nước ngoài có đăng ký cư trú có con tuổi đi học.

Ở Nhật, giáo dục bắt buộc kéo dài chín năm từ 6 đến 15 tuổi. Bé có thể vào tiểu học từ tháng 4 đầu tiên sau khi tròn 6 tuổi, học sáu năm, rồi lên THCS. Quy trình thường như sau, tuy mỗi nơi mỗi khác:

• Mùa thu (thường khoảng tháng 11): khám sức khoẻ trước nhập học (shuugakuji kenkou shindan). Thành phố gửi thông báo đến các gia đình có tên trong danh sách trẻ sắp vào lớp 1.
• Đầu năm sau: nhận giấy báo nhập học (nyuugaku tsuuchisho) cho biết trường bé được phân vào.
• Trước tháng 4: buổi giải thích nhập học và chuẩn bị đồ dùng.
• Tháng 4: lễ nhập học (nyuugaku-shiki).

Có một điểm đặc biệt quan trọng với gia đình nước ngoài: các thông báo này được gửi dựa trên đăng ký cư trú. Nếu gia đình bạn chuyển nhà mà chưa báo địa chỉ mới cho yakusho, thông báo có thể không đến được. Vì vậy hãy cập nhật địa chỉ đúng hạn, và nếu con sắp vào lớp 1 mà bạn chưa nhận được thông báo nào vào khoảng mùa thu, hãy chủ động liên hệ phòng giáo dục. Bộ Giáo dục cũng có tài liệu hướng dẫn nhập học cho phụ huynh nước ngoài bằng nhiều thứ tiếng, và một số thành phố có quầy tư vấn dành riêng cho trẻ em nước ngoài.

2 Một ngày ở trường: lịch học và bữa trưa (kyuushoku)

Trường tiểu học ở Nhật thường học từ sáng đến đầu giờ chiều, tuỳ trường và tuỳ lớp mà giờ tan học khác nhau. Các lớp nhỏ thường tan sớm hơn các lớp lớn. Một nét đặc trưng là kyuushoku, bữa trưa do trường cung cấp, nơi học sinh thường cùng nhau chia suất ăn và dọn dẹp sau bữa ăn. Hầu hết trường có lịch thực đơn hằng tháng, và nếu bé dị ứng hoặc có chế độ ăn đặc biệt, bạn nên báo trường sớm để được hướng dẫn.

Nếu cả hai bố mẹ đều đi làm, bạn cũng nên tìm hiểu về gakudou (câu lạc bộ trông trẻ sau giờ học), nơi bé có thể ở lại sau khi tan trường. Việc đăng ký gakudou thường tách biệt với việc nhập học và cũng có hạn nộp riêng, nên hãy hỏi thành phố từ sớm.

3 Randoseru, hộp bút và đồ dùng học tập

Hình ảnh quen thuộc nhất của học sinh tiểu học Nhật là chiếc cặp randoseru trên lưng. Nhiều gia đình mua cặp từ sớm, và nhiều nơi bán đủ loại với mức giá khác nhau. Tuy nhiên, hãy chờ hướng dẫn của trường trước, vì trường có thể có quy định về đồ dùng, đồng phục (nhiều trường công không bắt buộc đồng phục), hộp bút, bút chì, vở và các vật dụng khác. Đừng vội mua trước khi biết trường dặn gì.

Cũng như ở nhà trẻ, mọi đồ dùng học tập thường cần được ghi tên con. Hãy chuẩn bị thời gian cho việc này, nhất là vào tháng 3.

4 Kumon, Gakken, gia sư: có cần không?

Khi con bắt đầu đi học, nhiều bố mẹ cũng bắt đầu nghĩ đến việc học thêm: Kumon, Gakken, trung tâm luyện tập, hoặc gia sư. Có gia đình thấy các lớp này giúp bé có thói quen học tập, có gia đình thấy bé chỉ cần bài ở trường. Câu trả lời tuỳ vào bé, vào thời gian và ngân sách của bạn.

Lời khuyên của mình: đừng vội đăng ký trong những tháng đầu lớp 1, khi bé còn đang làm quen với môi trường mới. Hãy xem bé thích nghi thế nào, nói chuyện với cô giáo, rồi mới quyết định. Nếu bé gặp khó khăn với tiếng Nhật học đường, một số trường và thành phố có lớp hỗ trợ tiếng Nhật cho trẻ em nước ngoài, và đó có thể là lựa chọn đầu tiên nên hỏi.

5 Tiết kiệm và hỗ trợ chi phí học tập

Tin vui là ở trường công lập, học phí và sách giáo khoa được miễn. Tuy vậy, vẫn có những khoản phát sinh như tiền ăn trưa, đồ dùng học tập, tiền hoạt động, chuyến đi chơi. Một số thành phố có chế độ hỗ trợ chi phí học tập (thường gọi là “shuugaku enjo”) cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, và điều kiện cùng mức hỗ trợ tuỳ từng nơi, nên đừng ngại hỏi phòng giáo dục hoặc trường. Với việc mua sắm đồ dùng, bạn có thể tận dụng các đợt giảm giá mùa nhập học và các chương trình điểm thưởng, chi tiết mình sẽ gom trong bài riêng.

6 Sách, workbook và việc học song ngữ

Tiếng Nhật học đường ở tiểu học đòi hỏi nhiều hơn tiếng Nhật chơi với bạn, và các môn như quốc ngữ cần thời gian để bé quen. Đây là lúc đọc sách cùng con có giá trị lớn, kể cả sách tiếng Nhật lẫn tiếng Việt. Nhiều gia đình dùng thêm sách bài tập (workbook) để bé luyện tập, và một số gia đình tìm sách song ngữ để giữ tiếng Việt song song với việc học ở trường.

Đừng để việc học ở trường làm bé “quên” tiếng Việt. Mỗi ngày dành vài phút đọc, kể chuyện hoặc trò chuyện bằng tiếng Việt vẫn rất đáng giá. Nếu bé gặp khó khăn với tiếng Nhật học đường, hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm và hỏi về các lớp hỗ trợ.

7 PTA và sự kiện trường

Hầu hết các trường tiểu học có PTA, một hội giữa phụ huynh và giáo viên cùng hợp tác trong các hoạt động như giúp bảo vệ học sinh đi học và tan học, tổ chức sự kiện, và nhiều việc khác. Mức độ tham gia, cách phân công vai trò khác nhau tuỳ trường và tuỳ năm, nên đừng quá lo trước khi nghe hướng dẫn cụ thể.

Trường cũng có nhiều sự kiện như hội thao, buổi học cho phụ huynh dự giờ, họp phụ huynh, gặp riêng cô giáo. Nếu tiếng Nhật còn hạn chế, hãy báo trước với giáo viên chủ nhiệm để cô thầy có thể hỗ trợ, và đừng ngại nhờ giúp hoặc hỏi phụ huynh khác. Những sự kiện này cũng là cách tốt để bạn làm quen với cộng đồng xung quanh.