Với nhiều gia đình Việt ở Nhật, câu hỏi lớn nhất khi con lên cấp 3 không phải “có học bổng hay không”, mà là “con mình có đủ điều kiện để nhận không?”. Từ tháng 4/2026, chế độ hỗ trợ học phí cấp 3 đã thay đổi lớn: giới hạn thu nhập được bỏ, nhưng tư cách lưu trú của học sinh trở thành yếu tố quyết định. Bài này giúp bạn nhìn rõ các lớp hỗ trợ ở cấp 3 và đại học, và biết nên hỏi ai.
1 Ba lớp hỗ trợ cần biết
- Học phí cấp 3: 高等学校等就学支援金, hỗ trợ không cần hoàn trả.
- Chi phí ngoài học phí: 高校生等奨学給付金, dành cho hộ thu nhập thấp, do từng tỉnh quy định chi tiết.
- Đại học và trường chuyên môn: 高等教育の修学支援新制度, kết hợp giảm học phí với học bổng không hoàn trả của JASSO.
Cả ba đều có điều kiện riêng và thủ tục riêng, vì vậy bạn nên nhìn từng lớp một thay vì cố nhớ tất cả cùng lúc.
2 高等学校等就学支援金: học phí cấp 3 từ tháng 4/2026
Từ năm học 令和8 (bắt đầu tháng 4/2026), 就学支援金 không còn giới hạn thu nhập: gia đình đủ điều kiện sẽ nhận được hỗ trợ dù thu nhập cao hay thấp. Mức hỗ trợ tối đa mỗi năm, tính trong phạm vi học phí thực tế, theo tài liệu của Bộ Giáo dục (MEXT) và các tỉnh dẫn lại là:
- trường quốc lập hệ chính quy: 115.200 yên;
- trường công lập hệ chính quy: 118.800 yên;
- trường tư thục hệ chính quy: 457.200 yên;
- trường tư thục hệ tín chỉ từ xa (tsūshin): 337.200 yên.
Cần nhớ ba điều: (1) chỉ hỗ trợ học phí, không bao gồm phí nhập học, tiền thiết bị, đồng phục; (2) hồ sơ nộp qua trường sau khi nhập học, theo hướng dẫn của trường và tỉnh; (3) có trường thu học phí trước rồi hoàn lại sau khi có kết quả, nên hãy hỏi trường cách làm cụ thể.
3 Điều kiện về tư cách lưu trú
Học sinh cần đang sống ở Nhật và thuộc một trong các nhóm sau (theo tài liệu của MEXT):
- có quốc tịch Nhật (kể cả đã nhập tịch);
- vĩnh trú đặc biệt (特別永住者);
- vĩnh trú (永住者);
- vợ/chồng, con của người Nhật (日本人の配偶者等);
- vợ/chồng, con của người vĩnh trú (永住者の配偶者等);
- định cư (定住者) và được công nhận có ý định vĩnh trú;
- gia đình lưu trú (家族滞在) đã tốt nghiệp tiểu học và THCS, và được công nhận có ý định làm việc, định cư ở Nhật sau khi tốt nghiệp cấp 3.
Với ba tư cách còn lại dễ gặp ở gia đình Việt, hãy chú ý: 家族滞在 chỉ thuộc diện khi đáp ứng điều kiện ở dòng cuối; 定住者 cần được công nhận có ý định vĩnh trú; còn tư cách 留学 không thuộc diện.
4 Nếu tư cách lưu trú chưa thuộc diện thì sao?
Nếu con chưa thuộc diện, bạn vẫn còn vài hướng để hỏi:
- Hoãn đóng học phí: nhiều trường cho phép gia đình khó khăn hoãn đóng trong thời gian chờ xét.
- Chế độ giảm học phí riêng của tỉnh hoặc của trường tư: một số tỉnh hỗ trợ trường tư giảm học phí cho học sinh khó khăn. Hãy hỏi văn phòng trường hoặc phòng giáo dục của tỉnh.
- Trường dành cho người nước ngoài (外国人学校): áp dụng cách xử lý riêng, nên hỏi trực tiếp trường hoặc tỉnh.
- Hỏi lại hằng năm: nếu tư cách lưu trú của con thay đổi, bạn có thể nộp hồ sơ lại.
5 奨学給付金: các chi phí ngoài học phí
高校生等奨学給付金 hỗ trợ các chi phí ngoài học phí như sách giáo khoa, tài liệu, chi phí du lịch học tập. Đối tượng chính là hộ được miễn thuế cư trú hoặc nhận hỗ trợ sinh hoạt. Chế độ do tỉnh thực hiện nên mức tiền và điều kiện khác nhau giữa các nơi. Hãy hỏi trường hoặc phòng giáo dục của tỉnh về điều kiện, hạn nộp và tư cách lưu trú cần có.
6 Lên đại học: 修学支援新制度 và học bổng JASSO
Với đại học, trường cao đẳng và trường chuyên môn, chế độ chính là 高等教育の修学支援新制度. Để dùng được, sinh viên trước hết phải xin học bổng không hoàn trả của JASSO. Khi được nhận, mức hỗ trợ (chia thành nhiều bậc theo thu nhập của hộ) quyết định luôn mức giảm học phí và phí nhập học. Chế độ này đã mở rộng cho hộ có từ ba con trở lên.
Về tư cách lưu trú, mức tóm tắt mình thấy trên tài liệu tuyển sinh năm 2026 của các trường: người nước ngoài chỉ thuộc diện khi đáp ứng điều kiện về tư cách lưu trú, và với một số tư cách còn xét đến việc đã học ở Nhật những cấp nào cùng ý định định cư làm việc. Tư cách 留学 không thuộc diện. Hãy kiểm tra trên trang của JASSO.
Ngoài ra, JASSO còn có học bổng vay (phải hoàn trả) và nhiều trường đại học có chế độ giảm học phí riêng. Nếu đang cân nhắc việc ở lại Nhật sau khi tốt nghiệp, bạn có thể đọc thêm:
7 Lộ trình nên theo
- Lớp 9 (trước khi chọn trường): hỏi xem trường định chọn có thu học phí trước, có chế độ giảm riêng, và cần giấy tờ gì để nộp 就学支援金.
- Ngay khi nhập học lớp 10: nộp hồ sơ 就学支援金 theo hướng dẫn của trường và hỏi về 奨学給付金 nếu gia đình thuộc diện.
- Lớp 11: kiểm tra lại tư cách lưu trú của con và các điều kiện cần có khi lên đại học.
- Lớp 12: hỏi giáo viên chủ nhiệm về đợt đăng ký học bổng JASSO (nhiều trường có đợt đăng ký sớm khi còn học cấp 3) và các giấy tờ cần chuẩn bị.