Kỳ thi vào cấp 3 (高校入試) thường là cú “chuyển cấp” căng thẳng nhất trong chặng đường học đường ở Nhật. Với gia đình Việt, thử thách còn nhiều hơn: hệ thống thi khác Việt Nam, thông tin phân tán, thuật ngữ khó và đặc biệt là mỗi tỉnh một lịch, một cách tính.
Bài này giúp bạn nắm bức tranh chung, biết nơi nào cần kiểm tra và tận dụng được các hỗ trợ dành cho học sinh có gốc nước ngoài. Bài nằm trong chuỗi Hành Trình Nuôi Con Ở Nhật: THPT.
Mục lục
- Tổng quan: thi vào cấp 3 ở Nhật hoạt động thế nào?
- Các loại trường và hình thức tuyển sinh
- Lịch thi: mỗi tỉnh một khác (ví dụ năm 2027)
- Học sinh gốc nước ngoài: 特別枠 và các hỗ trợ khi thi
- Học phí cấp 3 và tư cách lưu trú
- Việc cần làm theo từng giai đoạn của lớp 9
- Checklist và câu hỏi nên hỏi giáo viên chủ nhiệm
- Nguồn chính thức để đối chiếu
1. Tổng quan: thi vào cấp 3 ở Nhật hoạt động thế nào?
Cấp 3 (高等学校) không nằm trong giáo dục bắt buộc, nên học sinh phải thi hoặc được tuyển để vào. Trường công do từng tỉnh (hoặc thành phố) tổ chức tuyển sinh với quy định riêng. Trường tư tự quyết định cách tuyển.
Ở trường công, kết quả thường dựa trên hai phần:
- 調査書 (học bạ, thường gọi là “nội shin”): kết quả học tập, hoạt động và các ghi chép khác của THCS, do trường THCS gửi đến trường cấp 3. Nhiều nơi, điểm này có trọng số đáng kể. Cách tính khác nhau từng tỉnh.
- 学力検査 (bài thi học lực): thường gồm 5 môn là quốc ngữ, toán, tiếng Anh, xã hội, khoa học. Một số nơi hoặc một số trường có thêm phỏng vấn (面接), tiểu luận (作文) hay thi thực hành.
Điều bạn cần nhớ: giáo viên chủ nhiệm (担任) và giáo viên hướng nghiệp là nguồn thông tin đầu tiên. Họ biết cách tính 調査書 và lịch thi ở tỉnh bạn.
2. Các loại trường và hình thức tuyển sinh
| Loại | Ghi chú |
|---|---|
| 公立高校 (công lập) | Do tỉnh hoặc thành phố tổ chức; thường có đợt tuyển thẳng/giới thiệu (推薦) và đợt thi chính (一般) |
| 私立高校 (tư thục) | Tự đặt lịch và cách tuyển. Thường có 単願 (chỉ nộp một trường, thường kèm cam kết vào học nếu đỗ) và 併願 (nộp kèm với kỳ thi công lập) |
| 定時制・通信制 | Học buổi tối hoặc học từ xa, linh hoạt về thời gian |
| 高専 (cao đẳng kỹ thuật), 専修学校 | Hướng kỹ thuật, nghề nghiệp, có lịch thi riêng |
Việc chọn công hay tư còn liên quan đến chi phí và thay đổi chính sách học phí gần đây (xem phần 5). Nếu bạn đang cân nhắc, hãy đọc thêm Chọn trường công / tư.
3. Lịch thi: mỗi tỉnh một khác (ví dụ năm 2027)
Với học sinh thi để vào cấp 3 từ tháng 4/2027, lịch của từng nơi như sau (ví dụ theo thông báo chính thức của các đô, tỉnh):
- Tokyo (都立高校), tuyển theo giới thiệu (推薦): nhập thông tin đăng ký từ 18/12/2026 đến 18/1/2027, thi vào 26 và 27/1/2027, công bố kết quả 2/2/2027.
- Kagoshima: tuyển giới thiệu và một số đợt đặc biệt ngày 2/2/2027; thi chính (学力検査) ngày 3 và 4/3/2027; công bố kết quả 12/3/2027.
- Osaka: kỳ tuyển sinh công lập tổ chức vào tháng 2 và tháng 3/2027, đăng ký qua hệ thống nộp hồ sơ trực tuyến.
- Saitama: dự kiến tổ chức vào tháng 2/2027.
Điểm rút ra: không có “lịch chung của cả Nhật”. Hãy tìm thông báo “令和9年度 公立高等学校入学者選抜” của tỉnh bạn (website 教育委員会) và hỏi giáo viên. Trường tư thường có lịch riêng và nhiều trường tổ chức sớm hơn hoặc song song, nên đừng chờ đến cuối mới tìm hiểu. Nhiều nơi nộp hồ sơ qua mạng, vì vậy hãy chuẩn bị email và tài khoản sớm.
4. Học sinh gốc nước ngoài: 特別枠 và các hỗ trợ khi thi
Một số đô, tỉnh có đợt tuyển riêng cho học sinh nước ngoài (外国人生徒の特別入学者選抜, hay “特別枠”). Hướng dẫn của Bộ Giáo dục (MEXT) khuyến khích các địa phương lập chỉ tiêu riêng và có biện pháp hỗ trợ khi thi như giảm môn thi, ghi furigana trên đề. Tuy nhiên:
- Điều kiện khác nhau từng nơi. Một số nơi yêu cầu vào Nhật chưa quá 3 năm tính đến hạn nộp hồ sơ (ví dụ tỉnh Ishikawa), có nơi cho phép dài hơn (có địa phương đặt 6 năm). Điều kiện về quốc tịch, tư cách lưu trú cũng khác nhau.
- Chỉ tiêu và số trường khác nhau. Ví dụ tỉnh Aichi quy định chỉ tiêu cho học sinh nước ngoài tối thiểu 5% ở các trường áp dụng, bắt đầu từ kỳ thi năm 2026; tỉnh Chiba chỉ định một số trường nhận đợt tuyển riêng.
- Nhiều tỉnh chưa có. Khảo sát hằng năm của một nhóm tình nguyện cùng Đại học Ngoại ngữ Tokyo (TUFS) cho thấy nhiều tỉnh chưa có chỉ tiêu riêng, tuy có thể có biện pháp hỗ trợ.
- Hỗ trợ khi thi (ghi furigana, kéo dài thời gian, mang từ điển, thi bằng ngôn ngữ đơn giản…) tuỳ nơi. Thường cần nộp đơn xin trước hạn qua trường THCS. Hãy hỏi giáo viên từ sớm và hỏi bằng văn bản nếu cần.
Hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc 教育委員会 những câu rất cụ thể: “Tỉnh mình có 特別枠 không? Điều kiện gì? Nộp hồ sơ khi nào? Con tôi có đủ điều kiện không?”. Bạn cũng có thể tìm bản khảo sát mới nhất của nhóm TUFS (kỳ thi 2026 đã được công bố; hãy tìm bản kỳ thi 2027 khi có).
5. Học phí cấp 3 và tư cách lưu trú
Từ năm học 2026 (tháng 4/2026), chế độ 高等学校等就学支援金 (hỗ trợ học phí cấp 3 từ nhà nước) đã bỏ giới hạn thu nhập và nâng mức hỗ trợ cho trường tư. Theo các tài liệu chính thức, mức tối đa mỗi năm là 118.800 yên với trường công toàn thời gian và 457.200 yên với trường tư toàn thời gian, và chỉ trong phạm vi học phí (không gồm tiền nhập học hay các phí khác).
Điều cần chú ý với gia đình nước ngoài: điều kiện về quốc tịch và tư cách lưu trú được quy định lại. Theo hướng dẫn của các tỉnh (như Tochigi), học sinh quốc tịch nước ngoài học tại trường cấp 3 (không phải trường nước ngoài) và có địa chỉ ở Nhật cần có một trong các tư cách sau: 特別永住者, 永住者, 日本人の配偶者等, 永住者の配偶者等, 定住者 (khi được xác nhận có ý định định cư lâu dài), hoặc 家族滞在 (khi đã tốt nghiệp tiểu học và THCS ở Nhật và có ý định làm việc, định cư sau khi tốt nghiệp). Học sinh đã học từ trước năm 2026 có biện pháp chuyển tiếp, và có chương trình hỗ trợ riêng cho nhóm không thuộc diện này (高校生等・新修学支援). Theo tài liệu của MEXT, học sinh có tư cách lưu trú kiểu 留学 vào học từ năm 2026 không nằm trong chương trình hỗ trợ riêng này.
Vì vậy, hãy kiểm tra 在留カード của con và hỏi trường cấp 3 hoặc phòng giáo dục của tỉnh về tình huống cụ thể của gia đình trước khi quyết định công hay tư. Đọc thêm bài Học bổng cấp 3 và đại học.
6. Việc cần làm theo từng giai đoạn của lớp 9
Đây là trình tự phổ biến (không phải quy định chính thức):
- Đầu năm lớp 9: tìm hiểu hệ thống thi ở tỉnh bạn, hỏi về 特別枠 và 調査書. Làm rõ tư cách lưu trú và thông tin học phí.
- Mùa hè: tham dự 学校説明会 / オープンスクール của các trường mong muốn, đánh giá lực học qua thi thử, cân nhắc juku (xem bài Trung tâm luyện thi (Juku)).
- Mùa thu: họp ba bên (三者面談) với giáo viên để chốt nguyện vọng, trao đổi về hỗ trợ khi thi.
- Cuối năm đến đầu năm sau: nộp hồ sơ, thi giới thiệu (nơi có) hoặc thi tuyển. Lịch tuỳ tỉnh, xem phần 3.
- Tháng 3: kết quả, thủ tục nhập học và nếu cần, kỳ tuyển bổ sung (追加募集 hoặc 二次募集) ở một số nơi.
Hiện đang là tháng 11/2026 nên những gia đình có con lớp 9 đang ở giai đoạn họp ba bên và chốt nguyện vọng. Hãy hỏi giáo viên về lịch nộp hồ sơ của tỉnh bạn ngay hôm nay.
7. Checklist và câu hỏi nên hỏi giáo viên chủ nhiệm
- Tỉnh mình tuyển sinh công lập theo lịch nào? Hạn nộp hồ sơ là khi nào?
- 調査書 tính từ năm học nào và có trọng số thế nào?
- Có 特別枠 hoặc hỗ trợ khi thi cho học sinh nước ngoài không? Điều kiện gì?
- Có cần nộp đơn xin 配慮 (hỗ trợ khi thi) qua trường không? Hạn khi nào?
- Các trường mong muốn có 単願 hoặc 併願 không? Nên phối hợp thế nào?
- Em đủ điều kiện nhận 就学支援金 với 在留資格 hiện tại không?
- Giấy tờ cần chuẩn bị (在留カード, 住民票…) và hạn nộp.
Cuối cùng, đừng quên chuyện tinh thần. Kỳ thi cấp 3 áp lực với cả con và bố mẹ. Hãy trao đổi với con về mong muốn của con, đừng chỉ chạy theo “trường tốt nhất”. Một trường vừa sức, có môi trường hỗ trợ tốt thường là lựa chọn bền vững hơn.
8. Nguồn chính thức để đối chiếu
Bạn nên đối chiếu với trang của tỉnh nơi bạn sống. Dưới đây là một số nguồn tham khảo:
- Sở Giáo dục Tokyo: Lịch tuyển sinh THPT công lập năm học 2027
- Tỉnh Kagoshima: Lịch tuyển sinh THPT công lập năm học 2027
- Tỉnh Osaka: Tuyển sinh THPT công lập năm học 2027
- Tỉnh Saitama: Thông tin tuyển sinh THPT công lập năm học 2027
- MEXT: Hướng dẫn về học sinh nước ngoài (gồm tuyển sinh cấp 3)
- MEXT: ví dụ tuyển sinh riêng cho học sinh nước ngoài ở tỉnh Ishikawa
- Tỉnh Chiba: Tuyển sinh riêng cho học sinh nước ngoài
- Tỉnh Aichi: chỉ tiêu tuyển sinh học sinh nước ngoài
- Khảo sát tổng hợp về 特別枠 các tỉnh (kỳ thi 2026)
- Tỉnh Tochigi: 高等学校等就学支援金 (năm học 2026)
- Bộ Tài chính: ngân sách giáo dục năm học 2026 (miễn học phí cấp 3)
Cập nhật: Thông tin cập nhật tính đến tháng 11/2026 — quy định có thể thay đổi, vui lòng xác nhận lại tại toà thị chính (yakusho), nơi bạn tham gia bảo hiểm hoặc cơ quan phụ trách trước khi áp dụng. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chính thức.
